Pluskwiaki w domu jesienią: niegroźne, śmierdzące i łatwe do wyniesienia

Najważniejsze informacje

• Pluskwiaki w domu są niegroźne dla ludzi. Tarczówka marmurkowata (Halyomorpha halys) i rodzime tarczówki żywią się roślinami, a nie krwią. Nie żądlą i praktycznie nigdy nie gryzą.
• Do domów wchodzą we wrześniu i październiku, aby znaleźć suche, osłonięte miejsce do przezimowania. Nie rozmnażają się w środku, nie jedzą żywności i nie niszczą budynku.
• Zapach to ich jedyna broń. Zgniecione lub niepokojone wydzielają ostry zapach przypominający kolendrę, który u wrażliwych osób może wywołać katar lub swędzenie oczu.
• Wynoś, nie rozgniataj. Złap je do słoika lub odkurzaczem z pończochą na rurze, a przed kolejną jesienią uszczelnij szpary wokół okien, kratek wentylacyjnych i przepustów kablowych.
• Insektycydy w sprayu nie są potrzebne w domu i nie powstrzymają kolejnych owadów; służby doradcze zalecają przede wszystkim uszczelnianie.

Jeśli na lampie lub zasłonie właśnie wylądował płaski, brązowy owad w kształcie tarczy, najpewniej to pluskwiak szukający miejsca na zimę. W Niemczech, Austrii, Szwajcarii, we Włoszech i w dużej części Europy Środkowej tarczówka marmurkowata stała się znanym jesiennym gościem. Dobra wiadomość: śmierdzące pluskwiaki w domu są uciążliwe, ale nie niebezpieczne. Podpowiadamy, jak je rozpoznać, dlaczego przychodzą i jak się ich pozbyć, nie wypełniając pokoju ich zapachem.

Czym są śmierdzące pluskwiaki?

Tarczówki, potocznie nazywane śmierdzącymi pluskwiakami, to owady z rzędu pluskwiaków (Hemiptera) o kłująco-ssącym aparacie gębowym przystosowanym do pobierania soków roślinnych, owoców i nasion. Swoją nazwę zawdzięczają gruczołom obronnym, które w sytuacji zagrożenia wydzielają intensywnie pachnącą ciecz.

Gatunek, który najczęściej trafia do mieszkań, to tarczówka marmurkowata (ang. BMSB), po niemiecku Marmorierte Baumwanze. Pochodzi z Azji Wschodniej i rozprzestrzeniła się po świecie w kontenerach i towarach. Według Penn State Extension po raz pierwszy odłowiono ją w Stanach Zjednoczonych w 1998 roku. W Europie notowana jest od połowy pierwszej dekady XXI wieku, najpierw w Szwajcarii, a Europejska i Śródziemnomorska Organizacja Ochrony Roślin EPPO monitoruje ją jako groźnego szkodnika upraw owoców i warzyw. Royal Horticultural Society zaznacza, że nie potwierdzono jeszcze, by zadomowiła się w Wielkiej Brytanii, choć pojedyncze osobniki przybywają tam z podróżnymi i importowanymi towarami.

Jak rozpoznać tarczówkę marmurkowatą

• Wielkość i kształt: około 17 mm długości, kształt tarczy, niemal tak szeroki jak długi.
• Kolor: marmurkowo nakrapiany, szarobrązowy z wierzchu i od spodu.
• Czułki: jasne pierścienie na ostatnich członach.
• Brzegi ciała: naprzemienne jasne i ciemne pasy wzdłuż krawędzi odwłoka.
• Zapach: według RHS przypomina kolendrę.

Pluskwiaki, z którymi można ją pomylić

Dlaczego pluskwiaki wchodzą jesienią do domu?

Tarczówki marmurkowate zimują jako dorosłe osobniki. Gdy we wrześniu i październiku dni stają się krótsze, a temperatury spadają, szukają suchego, osłoniętego miejsca, by przeczekać chłody. W ich ojczyźnie są to szczeliny skalne i martwe drzewa; w Europie tę samą rolę pełnią południowe i zachodnie ściany domów. Ciepłe, nasłonecznione elewacje je przyciągają, a owady przeciskają się przez szpary wokół okien, skrzynek rolet, kratek wentylacyjnych, kominów, okładzin elewacji i przepustów kablowych.

W środku większość chowa się na strychach, w pustkach ściennych i za zasłonami. Ogrzewanie może je wybudzić w cieplejsze dni, dlatego pojedyncze pluskwiaki pełzają w stronę lamp i okien w listopadzie, a nawet w lutym. Penn State Extension potwierdza, że pluskwiaki nie rozmnażają się w budynkach ani nie powodują uszkodzeń konstrukcji, a także nie jedzą żywności, ubrań ani mebli. Wiosną próbują wydostać się na zewnątrz, by żerować i rozmnażać się.

Jeśli w tym samym czasie widzisz w domu kilka rodzajów owadów, nie jesteś wyjątkiem: nasze poradniki o biedronkach azjatyckich w domu i jesiennych pająkach domowych opisują innych sezonowych gości.

Czy pluskwiaki gryzą lub żądlą?

Nie. Pluskwiaki nie mają żądła, a ich aparat gębowy służy do nakłuwania tkanek roślin. Nie interesuje ich ludzka krew i nie są znane z przenoszenia chorób na ludzi. Bardzo rzadko ktoś zgłasza ukłucie jak od szpilki, gdy owad próbuje nakłuć skórę, ale zdarza się to sporadycznie i jest niegroźne.

Czy pluskwiaki mogą wywołać alergię?

W większości domów najgorszy jest zapach. Penn State Extension podaje jednak, że substancje obronne mogą działać jak alergen wziewny, wywołując katar lub zapalenie spojówek u osób wrażliwych, a rozgniecione owady mogą podrażniać skórę. Osoby uczulone na karaluchy lub biedronki mogą reagować częściej. Jeśli ktoś w domu każdej jesieni ma katar lub swędzące oczy, które mijają, gdy owadów już nie ma, warto powiedzieć o tym lekarzowi rodzinnemu lub alergologowi.

Jak pachną pluskwiaki i dlaczego?

Niepokojone, zgniecione lub wciągnięte do odkurzacza pluskwiaki wydzielają ciecz z gruczołów na tułowiu. Zapach opisywany jest jako przypominający kolendrę, trawiasty lub lekko zjełczały. Ma odstraszać ptaki i jaszczurki, a utrzymuje się na palcach, tkaninach i workach odkurzacza. To główny powód, by ich nie rozgniatać.

Jak pozbyć się pluskwiaków z domu (bez chemii)

1. Łap pojedyncze owady do słoika. Przykryj pluskwiaka szklanką, podsuń pod spód kartkę i wypuść go na zewnątrz albo, przy dużej inwazji, wrzuć do słoika z wodą z mydłem.
2. Załóż pończochę na odkurzacz. Wsuń cienką pończochę do końcówki rury i zabezpiecz gumką. Owady zbierają się w pończosze, a nie w worku, więc odkurzacz nie przesiąka zapachem.
3. Nie rozgniataj ich. Zgniecenie uwalnia najsilniejszą dawkę zapachu i może poplamić jasne tkaniny.
4. Zrezygnuj z insektycydów w sprayu w domu. Narażają ludzi i zwierzęta na chemikalia, zostawiają martwe owady w pustkach ściennych i nie powstrzymują kolejnych. Zasady integrowanej ochrony przed szkodnikami amerykańskiej agencji EPA stawiają na pierwszym miejscu zapobieganie i metody mechaniczne.
5. Wyłączaj zbędne światła przy oknach w jesienne wieczory; pluskwiaki lecą do światła.

Lista działań zapobiegawczych na kolejną jesień

• Przed początkiem września uszczelnij szpary wokół ram okiennych, drzwi, skrzynek rolet, rur instalacyjnych i kominów silikonem lub akrylem z dodatkiem silikonu.
• Napraw podarte moskitiery i załóż drobną siatkę na kratki wentylacyjne i wyciągi.
• Sprawdź, czy nie ma szczelin przy wyłazach na strych i okapach dachu.
• Wytrzep pranie suszone na zewnątrz i sprawdź poduszki mebli ogrodowych, zanim wniesiesz je do domu.
• Po powrocie z wakacji w regionie, gdzie występują pluskwiaki, przejrzyj walizki i sprzęt turystyczny przed rozpakowaniem.

Czy pluskwiaki są problemem w ogrodzie?

Dla rolników i sadowników tak. Tarczówka marmurkowata żeruje na jabłkach, gruszkach, brzoskwiniach, pomidorach, paprykach, kukurydzy cukrowej i wielu roślinach ozdobnych, pozostawiając ciemne, korkowate plamy i zdeformowane owoce. Włoscy producenci gruszek i orzechów laskowych zgłaszali poważne straty. W przydomowym ogrodzie szkody są zwykle kosmetyczne, a rodzime tarczówki są częścią zdrowego ekosystemu. Jak wyjaśniamy w artykule o tym, które owady warto chronić, większość owadów ogrodowych zasługuje na spokojne podejście bez chemii.

Jak pomaga incognito®

Na pluskwiaki nie potrzebujesz repelentu: nie gryzą, a w domu rozwiązaniem jest uszczelnienie szpar i wyniesienie owadów na zewnątrz. Jesienne spacery, prace w ogrodzie i grzybobranie to jednak co innego, bo kleszcze i późnosezonowe komary są aktywne jeszcze długo w październiku — zobacz, co gryzie we wrześniu i październiku. Na takie chwile na zewnątrz incognito® Insect Repellent Spray jest wolny od DEET i zawiera PMD (Citrepel®), roślinną substancję czynną pozyskiwaną z cytronelli jawajskiej. Ma klinicznie potwierdzoną skuteczność, jest zalecany przeciw komarom i kleszczom, wegański i biodegradowalny. Całą ofertę incognito® z produktami dla rodziny i w podróż znajdziesz w naszym sklepie. Zawsze stosuj się do informacji na etykiecie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy pluskwiaki są niebezpieczne dla ludzi?
Nie. Pluskwiaki nie żądlą, praktycznie nigdy nie gryzą i nie przenoszą chorób na ludzi. Ich jedyną obroną jest silny zapach, który może podrażniać oczy lub nos osób wrażliwych.

Dlaczego w październiku nagle mam w domu pluskwiaki?
Tarczówki marmurkowate zimują jako dorosłe osobniki i gdy spadają temperatury, szukają suchych, osłoniętych miejsc. Przyciągają je nasłonecznione ściany, a do środka dostają się przez szpary wokół okien, kratek wentylacyjnych i rolet.

Czy pluskwiaki złożą jaja lub rozmnożą się w moim domu?
Nie. Pluskwiaki nie rozmnażają się w pomieszczeniach. Przez zimę pozostają w stanie spoczynku, a wiosną próbują wydostać się na zewnątrz, by żerować i rozmnażać się na roślinach.

Jak najlepiej pozbyć się pluskwiaka bez zapachu?
Delikatnie przykryj go szklanką i wypuść na zewnątrz albo wciągnij odkurzaczem do pończochy zamocowanej w rurze. Unikaj rozgniatania, które uwalnia najsilniejszy zapach.

Czy pies lub kot może się rozchorować po zjedzeniu pluskwiaka?
Pluskwiaki nie są trujące, ale ich gorzki smak może wywołać u zwierząt ślinienie się lub wymioty. Jeśli pupil zje ich dużo lub wydaje się chory, skontaktuj się z weterynarzem.

Czy pluskwiaki niszczą meble lub ubrania?
Nie. Nie gryzą drewna ani tkanin. Jedyną szkodą mogą być plamy lub utrzymujący się zapach, jeśli zostaną zgniecione na jasnych tkaninach lub zasłonach.

Źródła

• Penn State Extension — Brown Marmorated Stink Bug
• Royal Horticultural Society — Brown marmorated stink bug
• EPPO Global Database — Halyomorpha halys
• US EPA — Integrated Pest Management (IPM) Principles
• NHS — Insect bites and stings

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej ani weterynaryjnej. W przypadku utrzymujących się objawów alergii lub silnej reakcji skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą.