Kleszcze u kota i małych zwierząt: co powinien wiedzieć właściciel

W skrócie — najważniejsze informacje

• Koty i małe zwierzęta zbierają te same kleszcze co ludzie — najczęściej Ixodes ricinus — i wnoszą je do domu.
• Kleszcza usuwaj pęsetą o cienkich końcach albo hakiem do kleszczy: chwyć jak najbliżej skóry i ciągnij równomiernie w górę. Bez wykręcania, przypalania, oleju i alkoholu.
• Nigdy nie stosuj u kota preparatu przeciw kleszczom przeznaczonego dla psa. Krople spot-on z permetryną dopuszczone dla psów są dobrze udokumentowaną przyczyną ciężkich, czasem śmiertelnych zatruć u kotów.
• Króliki, świnki morskie i fretki też nie są małymi psami — większość preparatów przeciwpasożytniczych nie ma dla nich rejestracji.
• Repelenty dla ludzi, w tym nasze, są wyłącznie na ludzką skórę — chroń siebie, a o tym, co trafia na zwierzę, niech zdecyduje lekarz weterynarii.

O sezonie kleszczowym mówi się zwykle w kontekście turystów i dzieci, ale zwierzę, które śpi na twojej kanapie, spędza w siedlisku kleszczy o wiele więcej godzin niż ty. Kot patrolujący wysoką trawę, królik w ogrodowym wybiegu, fretka na trawniku — każde z nich ociera się dokładnie o tę roślinność, w której czekają kleszcze. Oto, co powinni wiedzieć właściciele kotów i małych zwierząt: jak sprawdzać, jak bezpiecznie usunąć kleszcza i których preparatów nigdy nie wolno stosować u których zwierząt.

Czy koty naprawdę łapią kleszcze?

Tak. Koty wychodzące są kąsane regularnie, a narażone są nawet te o niewielkim terytorium. Kleszcze nie skaczą ani nie spadają z drzew: siedzą na trawie i niskiej roślinności z wyciągniętymi przednimi odnóżami — takie zachowanie nazywa się czatowaniem — i chwytają wszystko, co się o nie otrze. Kot przemieszczający się w poszyciu na wysokości własnego nosa jest idealnym celem.

Dwie rzeczy sprawiają, że u kotów problem wygląda inaczej niż u psów. Po pierwsze, koty myją się pieczołowicie, więc wszystko, co nałożysz im na sierść, kończy w pysku. Po drugie, kliniczna borelioza jest u kotów rozpoznawana rzadko — ale to marne pocieszenie, bo kleszcz wniesiony przez kota do domu może się odczepić i wczepić w człowieka. Za obecność kleszczy w domu bardzo często odpowiadają właśnie zwierzęta. Właściciele psów mają swoją listę kontrolną, którą opisaliśmy w tekście jak naturalnie chronić psa przed kleszczami.

Gdzie kleszcze ukrywają się u kota i małego zwierzęcia

Kleszcze wybierają cienką skórę, ciepło i miejsca, których zwierzę nie domyje. Przesuwaj powoli opuszkami palców po sierści i wyczuwaj małe, twarde zgrubienie — od ziarnka maku do groszku, zależnie od tego, jak długo żerowało.

• W małżowinach i za uszami — u kotów najczęstsze miejsce
• Głowa, pysk i okolice powiek
• Pod obrożą, wzdłuż gardła i szyi
• Pachy, pachwiny i wewnętrzna strona tylnych łap
• Między palcami i u nasady ogona

U królików i świnek morskich sprawdzaj uszy, kark oraz fałdy skóry wokół ogona.

Jak bezpiecznie usunąć kleszcza u kota

Szybkość liczy się bardziej niż idealna technika. Im dłużej kleszcz żeruje, tym większa szansa na przeniesienie patogenów, więc usuń go, gdy tylko go znajdziesz.

1. Poproś drugą osobę, żeby przytrzymała i uspokoiła zwierzę — wyrywający się kot i ostre narzędzie to zły duet.
2. Rozgarnij sierść tak, aby widzieć miejsce, w którym kleszcz styka się ze skórą.
3. Chwyć kleszcza pęsetą o cienkich końcach albo wsuń hak pod jego ciało, możliwie blisko skóry — trzymaj kleszcza, nie nabrzmiały odwłok.
4. Ciągnij równomiernie w górę, ze stałym naciskiem. Nie wykręcaj, nie szarp i nie ściskaj ciała.
5. Przemyj miejsce ukąszenia wodą lub antyseptykiem bezpiecznym dla zwierząt i umyj ręce.
6. Obserwuj to miejsce przez dwa do trzech tygodni. Zaczerwienienie, obrzęk, wyciek, apatia, kulawizna lub brak apetytu to powód, by zadzwonić do weterynarza.

Równie ważne jest to, czego nie robić. Nie wypalaj kleszcza i nie zalewaj go olejem, wazeliną, lakierem do paznokci ani alkoholem — takie metody drażnią kleszcza i mogą sprawić, że zwróci treść do rany. Jeśli aparat gębowy ułamie się w skórze, zostaw go; zachowuje się jak drzazga i zwykle sam zostaje wypchnięty. Te same zasady dotyczą ludzi i opisaliśmy je w tekście jak bezpiecznie usunąć kleszcza.

Dlaczego preparat na kleszcze dla psa może zabić kota

To fragment, który warto zapamiętać przede wszystkim. Wiele kropli spot-on i obroży przeciw kleszczom sprzedawanych dla psów zawiera permetrynę, syntetyczny pyretroid. Psy metabolizują ją wystarczająco sprawnie; koty nie, a stężona permetryna wywołuje u nich drżenia mięśni, ślinotok, hipertermię, drgawki i śmierć. Brytyjski Veterinary Medicines Directorate prowadzi w tej sprawie stałą kampanię, a narażenie bywa pośrednie — nietraktowany kot wtula się w świeżo potraktowanego psa.

Wynikają z tego dwie zasady. Trzymaj preparaty przeciwpasożytnicze dla psów i dla kotów fizycznie osobno i za każdym razem sprawdzaj na etykiecie, dla jakiego gatunku są przeznaczone. A po zastosowaniu u psa kropli z permetryną trzymaj kota z dala od niego, dopóki miejsce aplikacji całkiem nie wyschnie.

Osobne ostrzeżenie należy się olejkom eterycznym. Koty są wyjątkowo wrażliwe na fenole i terpeny, a mycie sierści gwarantuje ich połknięcie. Domowa mieszanka olejków wtarta kotu w sierść nie jest łagodniejszą opcją niż zarejestrowany preparat — to niezmierzona dawka podana zwierzęciu, które najgorzej sobie z nią radzi.

Kleszcze u królików, świnek morskich i fretek

Małe zwierzęta również łapią kleszcze, zwłaszcza króliki z ogrodowym wybiegiem i fretki wychodzące na dwór. Usuwanie wygląda tak samo, ale wymaga większej ostrożności: ich skóra jest cienka i łatwo się rozrywa, więc użyj porządnego haka do kleszczy zamiast tępej pęsety, a jeśli nie czujesz się pewnie, zostaw to weterynarzowi. Większym problemem jest leczenie — kilka preparatów przeciwpasożytniczych rutynowo stosowanych u psów jest u królików przeciwwskazanych, a wiele w ogóle nie ma rejestracji dla małych ssaków, co oznacza brak ustalonej bezpiecznej dawki. Na królika, świnkę morską czy fretkę nie trafia nic bez konsultacji z weterynarzem, choćby etykieta brzmiała najbardziej naturalnie.

Zmniejsz presję kleszczy wokół domu

• Koś trawnik krótko, przycinaj wysoką trawę wzdłuż płotów i ścieżek oraz usuwaj ściółkę z liści i sterty gałęzi — kleszcze potrzebują wilgoci i cienia.
• Utrzymuj skoszony lub żwirowy pas między ogrodem a skrajem lasu czy nieużytkiem.
• Ustawiaj klatki, wybiegi i kocie woliery na krótkiej trawie albo utwardzonym podłożu, w słońcu, a nie w cieniu.
• Zamień przegląd na kleszcze w rutynę: po każdym wyjściu na dwór u małych zwierząt, codziennie w sezonie u kotów.

Jak pomaga incognito®

Powiedzmy to wprost: nasze produkty są opracowane i przebadane dla ludzkiej skóry i nie są przeznaczone do stosowania u zwierząt. Nie nakładaj ich kotu, królikowi ani żadnemu innemu zwierzęciu. To, co możemy zrobić, to ochronić człowieka, który wyprowadza psa, kosi trawę albo kuca w krzakach w poszukiwaniu kota — jesteś w tym samym siedlisku i w tym samym sezonie, a nikt za ciebie nie sprawdzi twoich kostek.

Nasz spray odstraszający owady bez DEET zawiera PMD (Citrepel®), substancję czynną pochodzenia roślinnego z tej samej klasy, którą CDC i EPA wymieniają obok DEET, i jest polecany przeciwko komarom oraz kleszczom. Jest klinicznie przebadany, wegański i biodegradowalny — co ma znaczenie także wtedy, gdy rozpylasz go blisko ogrodu dzielonego ze zwierzętami. Na dłuższe wyjścia w tereny z kleszczami zestaw Active Tick Protection Bundle łączy go z resztą rutyny.

Najczęstsze pytania

Czy mogę użyć u kota kropli na kleszcze przeznaczonych dla psa?
Nie. Krople spot-on dla psów często zawierają permetrynę, której koty nie potrafią prawidłowo metabolizować i która powoduje u nich ciężkie, czasem śmiertelne zatrucia. Stosuj wyłącznie preparaty zarejestrowane dla kotów.

Jak usunąć kleszcza u kota w domu?
Chwyć kleszcza pęsetą o cienkich końcach albo hakiem tuż przy skórze i ciągnij równomiernie w górę, bez wykręcania. Potem przemyj to miejsce i obserwuj je przez kilka tygodni.

Czy koty mogą zachorować na boreliozę po ukąszeniu kleszcza?
Kliniczna borelioza jest u kotów rozpoznawana rzadko, ale zakażone kleszcze wniesione do domu mogą wczepić się w człowieka, więc usuwanie i domowe przeglądy nadal mają znaczenie.

Czy bezpiecznie jest nakładać kotu olejki eteryczne, by odstraszyć kleszcze?
Nie. Koty są bardzo wrażliwe na stężone olejki eteryczne, takie jak olejek z drzewa herbacianego, a myjąc się, połykają wszystko, co mają na sierści. Zapytaj zamiast tego weterynarza.

Czy mogę użyć u zwierzęcia repelentu przeznaczonego dla ludzi?
Nie. Repelenty dla ludzi, w tym incognito®, są opracowane na ludzką skórę. Chroń nimi siebie, a o tym, co jest odpowiednie dla zwierzęcia, niech zdecyduje weterynarz.

Jak często sprawdzać kota pod kątem kleszczy?
Codziennie w sezonie kleszczowym, jeśli kot wychodzi na dwór, a u królików, świnek morskich i fretek po każdym wyjściu na zewnątrz. Zacznij od uszu, szyi, pach i palców.

Źródła

• Veterinary Medicines Directorate (GOV.UK) — Permetryna: nie narażaj swojego kota
• CDC — Zapobieganie ukąszeniom kleszczy
• CDC — O kleszczach i chorobach odkleszczowych
• ECDC — Karta informacyjna Ixodes ricinus
• NHS — Borelioza
• EPA — Substancje czynne repelentów stosowanych na skórę

Ten artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje porady weterynaryjnej ani lekarskiej. Jeśli twoje zwierzę źle się czuje po ukąszeniu kleszcza lub po podejrzewanej reakcji na preparat przeciwpasożytniczy, natychmiast skontaktuj się z weterynarzem. Zawsze czytaj etykietę produktu i stosuj się do niej.