Czy komary gryzą jednych bardziej niż innych? Grupa krwi a chemia ciała

Krótka odpowiedź: tak, i decyduje o tym raczej to, jak pachniesz, niż to, jaką masz grupę krwi. Komary namierzają cię, podążając za dwutlenkiem węgla, który wydychasz, a na końcu naprowadza je zapach skóry, ciepło i wilgoć. Niektórzy ludzie konsekwentnie wytwarzają mieszankę zapachową znacznie atrakcyjniejszą niż przeciętna, a różnica ta wydaje się w dużej mierze uwarunkowana genetycznie i zaskakująco stabilna w czasie. Dobra wiadomość jest taka, że jedyny czynnik, nad którym masz pełną kontrolę — to, co nakładasz na skórę — waży więcej niż wszystkie cechy, których zmienić nie możesz.

Najważniejsze wnioski

• Bycie „magnesem na komary” to zjawisko realne i mierzalne: w badaniach kontrolowanych na niektóre osoby komary siadają wielokrotnie częściej niż na inne, a te same osoby pozostają atrakcyjne także po latach.
• Zapach skóry to najsilniejszy znany czynnik. Badanie opublikowane w 2022 roku w Cell powiązało wysokie stężenie kwasów karboksylowych na skórze — powstających, gdy bakterie skórne rozkładają sebum — z wyjątkową atrakcyjnością dla Aedes aegypti.
• Dwutlenek węgla, ciepło ciała i pot prowadzą komara przez ostatnie metry, dlatego wysiłek fizyczny, ciąża i ciepłe wieczory zwiększają ryzyko ukąszeń.
• Grupa krwi budzi znacznie więcej emocji, niż uzasadniają dowody: kilka małych badań laboratoryjnych, niejednoznaczne wyniki i cecha, której i tak nie zmienisz.
• Naprawdę działają zmiany w zachowaniu i preparaty nakładane na skórę — zakrywanie odsłoniętych miejsc o świcie i o zmierzchu, usuwanie stojącej wody oraz repelent ze sprawdzoną substancją czynną, taką jak PMD lub DEET.

Jak komary wybierają swój cel?

Gryzą wyłącznie samice; krew jest im potrzebna do rozwoju jaj. Polują etapami, a na każdym etapie posługują się innym zmysłem.

1. Dwutlenek węgla — smugę z twojego oddechu komar wyczuwa z odległości mniej więcej dziesięciu metrów; to sygnał, że w pobliżu jest stałocieplne zwierzę.
2. Zapach ciała — gdy podleci bliżej, o tym, czy warto się do ciebie zbliżyć, decydują setki lotnych związków unoszących się ze skóry. To właśnie tu ujawniają się różnice między ludźmi.
3. Ciepło, wilgoć i wzrok — na ostatnim metrze samo lądowanie naprowadza temperatura skóry, wilgoć z potu i kontrast wzrokowy na tle otoczenia.

Ponieważ różnice między ludźmi powstają niemal wyłącznie na etapie zapachu, pytanie o to, kogo komary gryzą najbardziej, jest w istocie pytaniem o chemię skóry.

Bakterie skóry a zapach ciała

Swojego zapachu nie tworzysz sam. Bakterie skórne metabolizują sebum i pot, a to właśnie produkty ich przemiany komar naprawdę czuje. W badaniu z 2022 roku opublikowanym w Cell naukowcy z Rockefeller University poprosili ochotników o noszenie nylonowych rękawów, a następnie sprawdzali, które z nich komary wybierają. Najbardziej atrakcyjny uczestnik przyciągnął około stukrotnie więcej komarów niż najmniej atrakcyjny, a ranking utrzymał się, gdy te same osoby przebadano ponownie po latach. Sygnaturą chemiczną, która je różniła, było stężenie kwasów karboksylowych na skórze — związków wytwarzanych przez mikrobiom skóry.

To tłumaczy też, dlaczego mycie nie kasuje twojego statusu na długo: społeczność bakterii odbudowuje się w ciągu kilku godzin, a wraz z nią wracają te związki.

Dwutlenek węgla, ciepło i pot

Wszystko, co zwiększa emisję dwutlenku węgla albo podnosi temperaturę skóry, ułatwia komarom znalezienie cię. Wysiłek fizyczny robi jedno i drugie, a dodatkowo zostawia na skórze kwas mlekowy i amoniak. Więksi dorośli wydychają więcej dwutlenku węgla niż małe dzieci — to jeden z powodów, dla których na grillu komary najpierw biorą się za dorosłych. Ciepły, wilgotny wieczór utrzymuje skórę wilgotną, a lotne związki wciąż parują; to dokładnie te warunki, w których komary polują najskuteczniej.

Czy grupa krwi rzeczywiście ma znaczenie?

To teza, która krąży najczęściej, a broni się najsłabiej. Nieliczne badania laboratoryjne — najczęściej przywoływane jest japońskie badanie z 2004 roku na Aedes albopictus — odnotowały więcej lądowań na osobach z grupą krwi 0 niż A. Próby były małe, siła efektu umiarkowana, wyników nie udało się konsekwentnie powtórzyć, a żadna instytucja zdrowia publicznego nie uwzględnia grupy krwi w zaleceniach dotyczących ochrony przed ukąszeniami. Traktuj to jako ciekawą hipotezę, a nie powód, by spodziewać się większej lub mniejszej liczby ukąszeń — zwłaszcza że nawet gdyby była prawdziwa, nic z nią nie zrobisz.

Genetyka, ciąża i alkohol

Badanie bliźniąt opublikowane w 2015 roku w PLOS ONE wykazało, że bliźnięta jednojajowe są do siebie bardziej podobne pod względem atrakcyjności dla komarów niż bliźnięta dwujajowe, co sugeruje istotny dziedziczny komponent zapachu ciała, a więc i atrakcyjności. Ciążę powiązano w badaniach terenowych ze zwiększoną atrakcyjnością — prawdopodobnie z powodu większej ilości wydychanego dwutlenku węgla i nieco wyższej temperatury skóry. Często obwinia się też alkohol; dowody są tu wątłe i pochodzą z bardzo małych prób, choć picie na dworze ciepłym wieczorem faktycznie zbiega się ze szczytem aktywności komarów i odsłoniętą skórą.

Kolor ubrania

W końcowej fazie podlotu komary posługują się wzrokiem, a przyciągają je ciemne, kontrastowe kształty na jaśniejszym tle. Jasne, luźne ubranie to naprawdę sensowna korekta — a długie rękawy i spodnie usuwają cel całkowicie.

Co naprawdę potwierdzają badania

Rzeczy, które tego nie naprawią

• Czosnek i witamina B1. Badane wielokrotnie i wielokrotnie uznane za nieskuteczne jako repelent doustny.
• Ultradźwiękowe aplikacje i opaski. Przeglądy dowodów nie wykazały istotnej ochrony — badania omówiliśmy w przewodniku o tym, czy opaski na komary i aplikacje ultradźwiękowe działają.
• Same świece cytronelowe. Potrafią ograniczyć lądowania w małej, bezwietrznej strefie tuż obok świecy, ale podmuch wiatru albo krok w bok znosi ten efekt.
• Nakładanie repelentu wyłącznie na ubranie. Komary znajdą niezabezpieczone kostki, nadgarstki i linię włosów. Liczy się pokrycie skóry.

Jak dać się mniej pogryźć, niezależnie od chemii ciała

• Nakładaj repelent na całą odsłoniętą skórę — ugryzienie przyjdzie dokładnie tam, gdzie zostało pominięte miejsce. Ponawiaj aplikację w odstępach podanych na etykiecie, a także po kąpieli i intensywnym poceniu.
• Zakrywaj się o świcie i o zmierzchu, gdy wiele gatunków gryzie najintensywniej — długie rękawy i jasne ubrania.
• Weź prysznic i przebierz się po treningu, by pozbyć się kwasu mlekowego, amoniaku i potu, zanim usiądziesz na dworze.
• Co tydzień wylewaj stojącą wodę — podstawki pod doniczki, rynny, wiadra, brodziki. Komary z rodzaju Aedes rozmnażają się w zaskakująco małych ilościach wody.
• Postaw wentylator na tarasie. Komary są słabymi lotnikami, a ruch powietrza rozprasza też smugę twojego dwutlenku węgla.
• Tam, gdzie występują choroby przenoszone przez komary, korzystaj z moskitiery lub siatek w oknach, zgodnie z zaleceniami WHO dla regionów endemicznych.

Jak pomaga incognito®

Chemii swojej skóry nie napiszesz na nowo, ale możesz nałożyć na nią zapachową barierę — i dokładnie to robi repelent. Nasz Insect Repellent Spray 100ml zbudowany jest wokół substancji PMD (para-menthane-3,8-diol), sprzedawanej pod nazwą Citrepel®, pozyskiwanej z jawajskiej cytroneli (Cymbopogon winterianus). PMD to roślinna substancja czynna, którą CDC i EPA wymieniają obok DEET wśród składników skutecznych przeciwko komarom i kleszczom — to wybór bez DEET, który nie jest kompromisem w kwestii substancji czynnej. Preparat jest przebadany klinicznie, ma certyfikat vegan, jest biodegradowalny i powstaje w Wielkiej Brytanii. Jeśli chcesz poznać chemię, która za tym stoi, nasz tekst o tym, czym jest PMD i jak odstrasza owady, wchodzi o poziom głębiej. Jakikolwiek repelent wybierzesz, pokryj każdy skrawek odsłoniętej skóry i trzymaj się podanych na etykiecie odstępów między aplikacjami — ten jeden nawyk bije na głowę wszystkie cechy z powyższej listy.

Najczęstsze pytania

Czy komary naprawdę gryzą jednych bardziej niż innych?
Tak. W badaniach kontrolowanych różnica między osobą najbardziej i najmniej atrakcyjną potrafi być bardzo duża i utrzymuje się przez lata. Główną przyczyną jest zapach skóry.

Czy komary wolą grupę krwi 0?
Dowody są słabe. Kilka małych badań laboratoryjnych odnotowało więcej lądowań na ochotnikach z grupą 0, ale wyników nie udało się wiarygodnie powtórzyć i żadna instytucja zdrowia nie uwzględnia grupy krwi w swoich zaleceniach.

Dlaczego komary gryzą mnie, a nie mojego partnera?
Najprawdopodobniej przez różnicę w zapachu skóry, wynikającą z bakterii skórnych, oraz w ilości wydzielanego dwutlenku węgla i ciepła. Repelentu i tak powinniście używać oboje.

Czy mogę zmienić to, jak bardzo przyciągam komary?
Zasadniczo nie. Możesz jednak zmniejszyć ryzyko: brać prysznic po wysiłku, nosić o zmierzchu jasne, długie ubrania i nakładać repelent na całą odsłoniętą skórę.

Czy jedzenie czosnku albo przyjmowanie witaminy B odstrasza komary?
Nie. Oba sposoby przebadano i żaden nie działa jako repelent doustny. To preparaty nakładane na skórę pozostają opcją popartą dowodami.

Dlaczego komary gryzą najczęściej w kostki?
Kostki i stopy mają charakterystyczny zapach bakteryjny, a przy tym są miejscem, o którym najczęściej zapominamy przy smarowaniu i zakrywaniu. Zajmij się nimi świadomie.

Źródła

• De Obaldia i wsp., Cell 2022 — Zróżnicowana atrakcyjność ludzi dla komarów wiąże się z poziomem kwasów karboksylowych pochodzących ze skóry
• Fernández-Grandon i wsp., PLOS ONE 2015 — Dziedziczność atrakcyjności dla komarów
• CDC — Zapobieganie ukąszeniom komarów
• EPA — Substancje czynne repelentów nakładanych na skórę
• ECDC — Środki ochrony przed komarami
• WHO — Choroby przenoszone przez wektory
• NHS — Ukąszenia i użądlenia owadów

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Jeśli ukąszenie mocno spuchnie, ulegnie zakażeniu albo pojawi się po nim gorączka lub rozprzestrzeniająca się wysypka, skontaktuj się z lekarzem. Repelenty stosuj zawsze zgodnie z zaleceniami na etykiecie produktu.