De belangrijkste punten
- Chikungunya is een virusziekte die wordt overgedragen door Aedes-muggen die overdag steken – dezelfde soorten die dengue en zika verspreiden.
- De ziekte begint meestal 4–8 dagen na een muggenbeet met plotselinge koorts en hevige gewrichtspijn; de meeste mensen herstellen, maar de gewrichtspijn kan weken, maanden of langer aanhouden.
- Uitbraken komen vaak voor in de tropen, en in Europa zijn er nu in de zomer lokaal opgelopen besmettingen op plekken waar de tijgermug (Aedes albopictus) zich heeft gevestigd.
- Er is geen specifieke antivirale behandeling. In sommige landen bestaan vaccins, maar muggenbeten voorkomen blijft de kern van de preventie.
- Gebruik overdag een insectenwerend middel dat door de EPA of het ECDC wordt erkend, bedek je huid en verwijder stilstaand water rond je verblijf.
Chikungunya was lang een ziekte waar de meeste Europeanen alleen over hoorden van reizigers die terugkwamen uit de Indische Oceaan of het Caribisch gebied. Dat verandert. Het virus wordt inmiddels gemeld in meer dan 110 landen, en nu de Aziatische tijgermug zich over Zuid- en Midden-Europa verspreidt, hebben zomeruitbraken Frankrijk en Italië bereikt. Hier lees je wat chikungunya is, hoe de symptomen eruitzien, waar het risico het grootst is en hoe je jezelf beschermt – thuis en op vakantie.
Wat is chikungunya?
Chikungunya wordt veroorzaakt door het chikungunyavirus (CHIKV), een alfavirus. De naam komt uit het Kimakonde, een taal uit het zuiden van Tanzania, en betekent ongeveer „dat wat krom buigt” – een verwijzing naar de gebogen houding van mensen met hevige gewrichtspijn. Het virus werd in 1952 voor het eerst vastgesteld in Tanzania en heeft sindsdien grote uitbraken veroorzaakt in Afrika, Azië en Amerika.
Je krijgt het via de beet van een besmette vrouwelijke mug, meestal Aedes aegypti en Aedes albopictus. Een mug neemt het virus op door een besmet persoon te steken en kan het na een aantal dagen doorgeven aan de volgende persoon die ze steekt. Chikungunya wordt bij gewoon dagelijks contact niet rechtstreeks van mens op mens overgedragen.
Chikungunya symptomen: waar je op moet letten
Volgens de WHO beginnen de symptomen meestal 4–8 dagen na de besmettelijke beet (spreiding 2–12 dagen). De ziekte begint doorgaans plotseling.
- Plotselinge hoge koorts
- Hevige gewrichtspijn, vaak in de handen, polsen, enkels en voeten, en vaak aan beide kanten van het lichaam
- Gezwollen gewrichten en spierpijn
- Hoofdpijn, misselijkheid en vermoeidheid
- Huiduitslag
Vooral de gewrichtspijn onderscheidt chikungunya van andere ziekten. Die is vaak slopend en duurt meestal een paar dagen, maar bij sommige mensen houdt ze weken, maanden of zelfs jaren aan. Ernstige complicaties en sterfgevallen zijn zeldzaam; het grootste risico lopen pasgeborenen die rond de geboorte besmet raken en ouderen met andere gezondheidsproblemen. Na herstel ben je waarschijnlijk immuun voor een nieuwe infectie.
Chikungunya, dengue of zika?
De drie virussen worden door dezelfde muggen overgedragen en hebben deels dezelfde symptomen, waardoor ze makkelijk door elkaar worden gehaald. Na een reis laat een arts meestal op alle drie testen.
| Kenmerk | Chikungunya | Dengue | Zika |
|---|---|---|---|
| Belangrijkste muggen | Aedes aegypti, Aedes albopictus | Aedes aegypti, Aedes albopictus | Aedes aegypti, Aedes albopictus |
| Typisch kenmerk | Hevige, soms langdurige gewrichtspijn | Hoge koorts, pijn in het lichaam; kan ernstig worden | Vaak milde of geen symptomen |
| Grootste zorg | Chronische gewrichtspijn | Ernstige dengue met bloedingen of shock | Aangeboren afwijkingen bij besmetting tijdens de zwangerschap |
| Specifieke antivirale behandeling | Geen | Geen | Geen |
| Steektijd | Vooral overdag | Vooral overdag | Vooral overdag |
Waar verspreidt chikungunya zich?
In de tropen
Chikungunya circuleert in delen van Afrika, Zuid- en Zuidoost-Azië, de eilanden in de Indische Oceaan, de Stille Oceaan, het Caribisch gebied en Midden- en Zuid-Amerika. Uitbraken kunnen explosief verlopen: wanneer het virus een bevolking bereikt die er nog niet eerder mee in aanraking is gekomen, kan een groot deel van de mensen binnen enkele maanden besmet raken. Check vóór je reis de actuele situatie op je bestemming bij een reisgezondheidsdienst zoals TravelHealthPro of je nationale volksgezondheidsinstantie.
In Europa
De WHO wijst erop dat in elke regio met gevestigde populaties van Aedes aegypti of Aedes albopictus inmiddels lokale overdracht via muggen heeft plaatsgevonden. In Europa gaat het om de tijgermug. Sinds 2007 zijn er in Italië en Frankrijk uitbraken met lokaal opgelopen besmettingen geweest, meestal doordat een reiziger in de zomer met het virus terugkeert en door lokale muggen wordt gestoken. In 2025 meldden beide landen het hoogste aantal lokaal opgelopen besmettingen tot nu toe. De tijgermug is ook gevestigd in delen van Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk – waar precies, lees je in onze gids over de Aziatische tijgermug in Duitsland.
Het Europese seizoen voor lokale overdracht loopt vooral van juni tot oktober, wanneer de temperaturen hoog genoeg zijn om het virus zich in de mug te laten vermenigvuldigen.
Is er een behandeling of vaccin?
Er is geen specifieke antivirale behandeling voor chikungunya. De zorg draait om rust, voldoende drinken en paracetamol tegen koorts en pijn. Artsen raden vaak aan om aspirine en andere ontstekingsremmende pijnstillers te vermijden totdat dengue is uitgesloten, vanwege het risico op bloedingen bij dengue – dus overleg na een reis met een arts in plaats van zelf medicijnen te nemen.
Twee chikungunyavaccins zijn in verschillende landen goedgekeurd, ook in de EU, maar volgens de WHO zijn ze nog niet breed beschikbaar of op grote schaal in gebruik, en zijn de aanbevelingen – vooral voor ouderen – bijgesteld naarmate er veiligheidsgegevens binnenkwamen. Ga je naar een gebied met een actieve uitbraak? Dan kan een reiskliniek je vertellen of vaccinatie voor jou zinvol is. Net als bij dengue (zie ons artikel over denguevaccinatie voor reizigers) vervangt een vaccin het voorkomen van muggenbeten niet.
Chikungunya voorkomen: zo vermijd je Aedes-beten
Aedes-muggen gedragen zich anders dan de muggen die veel mensen kennen van ’s nachts. Ze steken vooral overdag, met pieken in de vroege ochtend en de late namiddag, en Aedes aegypti steekt ook gemakkelijk binnenshuis. Dat verandert hoe je jezelf beschermt.
- Breng overdag een insectenwerend middel aan, niet alleen ’s avonds. Gebruik een product met een werkzame stof die door de EPA of het ECDC wordt erkend – zoals DEET, picaridine (icaridine), IR3535 of PMD – en breng het opnieuw aan zoals op het etiket staat.
- Bedek je huid met losse kleding met lange mouwen en een lange broek, vooral buiten in de ochtend en late namiddag. Tijgermuggen steken vaak in enkels en onderbenen.
- Eerst zonnebrandcrème, dan insectenwerend middel als je beide gebruikt.
- Houd muggen buiten je kamer met horren, gesloten deuren en airconditioning waar die er is.
- Verwijder stilstaand water rond je huis of vakantiewoning – onderzetters van plantenpotten, emmers, speelgoed, verstopte dakgoten. Aedes-muggen planten zich voort in heel kleine bakjes.
- Blijf jezelf beschermen als je ziek bent na een reis. Muggenbeten vermijden in de eerste week van de ziekte helpt voorkomen dat lokale muggen het virus oppikken en verder verspreiden.
Hoe incognito® helpt
Omdat Aedes-muggen de hele dag door steken, moet je insectenwerende middel iets zijn wat je vanaf het ontbijt graag draagt. De incognito® Insectenwerende spray is een muggenspray zonder DEET en gebruikt PMD (Citrepel®), een plantaardige werkzame stof uit Java-citronella (Cymbopogon winterianus). Hij is klinisch bewezen, aanbevolen tegen muggen en teken, vegan en biologisch afbreekbaar. Ga je naar een gebied met een actieve uitbraak? De Elite-reisset bundelt alles wat je nodig hebt voor een langere reis in één set. Volg voor het aanbrengen en opnieuw aanbrengen altijd het etiket.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de eerste symptomen van chikungunya?
Chikungunya begint meestal plotseling, 4–8 dagen na de beet van een besmette mug, met hoge koorts en hevige gewrichtspijn. Hoofdpijn, spierpijn, gezwollen gewrichten, vermoeidheid, misselijkheid en huiduitslag komen ook vaak voor.
Hoe lang duurt de gewrichtspijn bij chikungunya?
Bij de meeste mensen duurt de gewrichtspijn een paar dagen tot een paar weken. Bij sommige mensen houdt ze weken, maanden of zelfs jaren aan, en daarom kan chikungunya langdurige gevolgen hebben.
Kun je chikungunya oplopen in Europa?
Ja, al is het risico nog steeds laag. In Italië en Frankrijk zijn er uitbraken met lokaal opgelopen besmettingen geweest, vooral tussen juni en oktober, op plekken waar de Aziatische tijgermug zich heeft gevestigd.
Is chikungunya besmettelijk van mens op mens?
Nee. Chikungunya wordt verspreid door muggenbeten, niet door dagelijks contact. Een besmet persoon kan het virus wel doorgeven aan muggen die hem of haar steken, en daarom moeten zieke reizigers muggenbeten blijven vermijden.
Is er een vaccin tegen chikungunya?
Twee vaccins zijn in verschillende landen goedgekeurd, ook in de EU, maar ze worden nog niet breed gebruikt en het advies voor ouderen is veranderd. Vraag bij een reiskliniek of vaccinatie geschikt is voor jouw reis.
Wanneer steken de muggen die chikungunya verspreiden?
Aedes-muggen steken vooral bij daglicht, met pieken in de vroege ochtend en de late namiddag. Daarom zijn een insectenwerend middel overdag en bedekkende kleding net zo belangrijk als bescherming ’s avonds.
Bronnen
- WHO – Factsheet chikungunya
- ECDC – Chikungunyavirusziekte
- ECDC – Beschermende maatregelen tegen muggen
- TravelHealthPro (NaTHNaC) – Factsheet chikungunya
- EPA – Werkzame stoffen in insectenwerende middelen voor de huid
Dit artikel is alleen bedoeld als algemene informatie en vervangt geen medisch advies. Krijg je tijdens of na een reis koorts of gewrichtspijn? Ga dan naar een arts en vertel waar je bent geweest.