De Aziatische tijgermug in Duitsland: waar hij zich heeft gevestigd en wat je kunt doen

In het kort — de Aziatische tijgermug in Duitsland in één oogopslag

• De Aziatische tijgermug (Aedes albopictus) werd in 2007 voor het eerst in Duitsland gevonden, op een verzorgingsplaats aan de A5 bij Lörrach in Baden-Württemberg, en heeft sinds het midden van de jaren 2010 lokale broedpopulaties.
• Het zwaartepunt ligt in de Boven-Rijnse Laagvlakte in het zuidwesten van Duitsland, waar meer dan 150 lokale populaties bekend zijn; daarnaast zijn er populaties ontdekt in steden in andere deelstaten.
• Je herkent hem aan zijn zwart-witte tekening: één zilverwitte streep over de rug en witte ringen op de poten. Hij is klein — ongeveer 3,5 tot 8 mm — en bijt vooral overdag.
• Meld vermoedelijke tijgermuggen: vang er een onbeschadigd, vries hem een nacht in en stuur hem op naar het burgerwetenschapsproject Mückenatlas, of gebruik het meldpunt van je lokale muggenbestrijding of gezondheidsdienst.
• De beste bescherming bestaat uit lege bakjes plus het voorkomen van beten: giet stilstaand water minstens één keer per week weg en gebruik een in de EU toegelaten insectenwerend middel voor de huid, bijvoorbeeld op basis van PMD, als je buiten bent in gebieden waar de tijgermug voorkomt.

Een paar jaar geleden was de Aziatische tijgermug in Duitsland nog een curiositeit die je op parkeerplaatsen langs de snelweg tegenkwam. Nu plant hij zich voort in tuinen, volkstuinen en op begraafplaatsen langs de Rijn en duikt hij elk seizoen in meer plaatsen op. Hij bijt overdag, gedijt in piepkleine plasjes water en kan virussen zoals dengue en chikungunya overbrengen. In deze gids lees je waar hij zich heeft gevestigd, hoe je hem herkent, hoe je hem meldt en wat het aantal beten echt vermindert.

Waar heeft de tijgermug zich in Duitsland gevestigd?

Volgens KABS, de vereniging voor muggenbestrijding in het Boven-Rijngebied, werd de tijgermug in 2007 voor het eerst in Duitsland aangetroffen, op een verzorgingsplaats aan de snelweg A5 in het district Lörrach. De soort verspreidt zich vooral door mee te liften — eitjes in gebruikte autobanden en plantenbakken, volwassen muggen in auto’s en vrachtwagens die vanuit Italië en Zuid-Frankrijk naar het noorden rijden — en veel minder door zelf te vliegen: een volwassen mug legt op eigen kracht zelden meer dan zo’n 200 meter af.

De Boven-Rijnse Laagvlakte is de hotspot

In de warme, laaggelegen Boven-Rijnse Laagvlakte (Oberrheinische Tiefebene) in Baden-Württemberg en het aangrenzende Rijnland-Palts heeft de soort zich het stevigst gevestigd. KABS meldt meer dan 150 lokale populaties van de tijgermug in de regio, met gevestigde broedpopulaties sinds ongeveer 2014. Steden als Freiburg, Heidelberg en Karlsruhe en veel kleinere gemeenten voeren elke zomer bestrijdingsprogramma’s uit.

Andere deelstaten

Ook in stedelijke gebieden buiten het zuidwesten zijn lokale populaties gevonden, onder meer in delen van Hessen, Beieren, Thüringen en Berlijn. Het beeld verandert elk jaar: sommige populaties worden door bestrijding uitgeroeid, terwijl er dankzij meldingen van het publiek nieuwe worden ontdekt. Voor het actuele beeld in Europa publiceert het ECDC regelmatig bijgewerkte verspreidingskaarten van invasieve muggen.

Zo herken je een Aziatische tijgermug

Veel zwart-witte insecten worden voor tijgermuggen aangezien. Aan deze kenmerken kun je ze uit elkaar houden:

• Eén witte streep midden over de rug (borststuk) op een verder zwart lijf — het betrouwbaarste herkenningsteken.
• Witte ringen op de poten, vooral op de achterpoten, die er gestreept uitzien.
• Klein formaat: ongeveer 3,5–8 mm, vaak kleiner dan de gewone steekmug.
• Bijt overdag, meestal buiten op schaduwrijke plekken, vaak rond de enkels en onderbenen.
• Hardnekkig gedrag: hij komt meestal snel terug nadat je hem hebt weggeslagen.

Waarom de tijgermug belangrijk is voor de gezondheid

Het ECDC beschouwt Aedes albopictus als bevestigde overbrenger van dengue en chikungunya en als mogelijke overbrenger van zika. De afgelopen zomers zijn in Frankrijk, Italië en Spanje uitbraken van lokaal opgelopen dengue en chikungunya vastgesteld — allemaal in verband gebracht met deze soort. In Duitsland gaat het bij de gemelde denguegevallen tot nu toe overwegend om reizigers die het virus van elders hebben meegenomen, maar een reiziger die met het virus terugkomt, kan in principe lokale tijgermuggen besmetten. Daarom willen gezondheidsautoriteiten nieuwe populaties zo vroeg mogelijk opsporen. Meer over de bredere situatie in Europa lees je in onze gids over dengue in Europa en de opmars van de tijgermug.

Voor de meeste mensen in Duitsland is het dagelijkse probleem niet ziekte, maar overlast: tijgermuggen bijten agressief bij daglicht, terwijl mensen in de tuin werken, buiten spelen of op het terras zitten.

Zo meld je een tijgermug in Duitsland

Meldingen van het publiek zijn een van de belangrijkste manieren waarop nieuwe populaties worden ontdekt. Je hebt twee mogelijkheden:

1. Stuur hem op naar de Mückenatlas. Dit burgerwetenschapsproject van het Leibniz-centrum voor Agrarisch Landschapsonderzoek (ZALF) en het Friedrich-Loeffler-Institut determineert muggen die door het publiek worden ingestuurd. Vang de mug onbeschadigd in een klein bakje (niet platdrukken), zet het gesloten bakje een nacht in de vriezer, laat eventueel condenswater verdampen en stuur de mug dan in een stevig doosje op, samen met het ingevulde inzendformulier van de website van de Mückenatlas. De uitslag van de determinatie krijg je per e-mail.
2. Neem contact op met je lokale overheid. In het Boven-Rijngebied neemt KABS via zijn online meldportaal meldingen aan van ongewone muggen en hevige muggenoverlast. Elders kan je gemeente of de lokale gezondheidsdienst (Gesundheitsamt) je vertellen waar je een melding kunt doen.

Een duidelijke foto helpt, maar alleen met een echt exemplaar kunnen experts de soort met zekerheid vaststellen.

Wat je thuis kunt doen: broedplaatsen opruimen

Larven van de tijgermug hebben maar een paar centimeter water nodig. Bestrijdingsprogramma’s zijn sterk afhankelijk van bewoners die deze minileefgebiedjes opruimen:

• Leeg en schrob schoteltjes onder plantenpotten, emmers, gieters en speelgoed minstens één keer per week — de eitjes kleven aan de binnenwand, net boven de waterlijn.
• Dek regentonnen af met een goed sluitend deksel of fijn gaas.
• Bewaar autobanden, dekzeilen en bakken droog of ondersteboven.
• Maak verstopte dakgoten schoon en controleer afvoeren en putdeksels.
• Ververs het water in vogelbadjes en drinkbakken van huisdieren om de paar dagen.
• Houd vazen op de begraafplaats in de gaten — een klassieke broedplaats; vul ze met zand of ververs het water vaak.

Waar de autoriteiten grotere wateren behandelen, gebruiken ze het biologische larvenbestrijdingsmiddel Bti, dat gericht op muggenlarven werkt. Meer tips voor je eigen tuin vind je in onze gids over hoe je op natuurlijke wijze van de muggen in je tuin afkomt.

Zo voorkom je beten van de tijgermug

Omdat tijgermuggen overdag bijten, zijn gewoonten die alleen ’s avonds helpen, zoals de ramen sluiten bij schemering, niet genoeg. Het ECDC raadt aan om meerdere beschermende maatregelen te combineren:

• Breng een insectenwerend middel aan op je huid als je buiten actief bent in gebieden waar de tijgermug voorkomt, ook ’s ochtends en aan het eind van de middag.
• Draag lange, loszittende, lichte kleding en bedek je enkels en onderbenen, waar deze soort vaak bijt.
• Plaats horren voor ramen en deuren als er tijgermuggen actief zijn in de buurt van je huis.
• Zet een ventilator op het terras — door de luchtstroom kunnen kleine muggen moeilijker landen.
• Breng het middel opnieuw aan zoals op het etiket staat, vooral na zweten of zwemmen.

Zo helpt incognito®

Woon je in een gebied met tijgermuggen of reis je ernaartoe, dan maakt een insectenwerend middel dat je met plezier elke dag gebruikt het grootste verschil. Onze insectenwerende spray zonder DEET bevat PMD (Citrepel®), gewonnen uit Javaanse citronella (Cymbopogon winterianus) — dezelfde categorie werkzame stof die gezondheidsautoriteiten naast DEET noemen. De spray is klinisch bewezen, vegan en biologisch afbreekbaar en wordt aanbevolen tegen zowel muggen als teken, zodat je met één spray klaar bent voor een dag in de tuin of een wandeling langs de Rijn.

Veelgestelde vragen

Waar komt de Aziatische tijgermug in Duitsland voor?
Vooral in de Boven-Rijnse Laagvlakte in Baden-Württemberg en Rijnland-Palts, waar meer dan 150 lokale populaties bekend zijn. Ook in steden in andere deelstaten zijn lokale populaties ontdekt, en elk jaar komen er nieuwe vindplaatsen bij.

Hoe weet ik of het een tijgermug is?
Let op een kleine zwarte mug met één witte streep midden over de rug en witte ringen op de poten. Hij bijt meestal overdag, vaak rond de enkels.

Waar meld ik een tijgermug in Duitsland?
Vries een onbeschadigd exemplaar een nacht in en stuur het met het inzendformulier op naar de Mückenatlas, of neem contact op met je lokale muggenbestrijdingsvereniging of gezondheidsdienst. In het Boven-Rijngebied heeft KABS een online meldportaal.

Kunnen tijgermuggen in Duitsland dengue overbrengen?
De soort kan dengue en chikungunya overbrengen. In Duitsland waren denguegevallen tot nu toe overwegend reisgerelateerd, maar in Frankrijk, Italië en Spanje zijn lokale uitbraken geweest — daarom is vroege opsporing zo belangrijk.

Wanneer zijn tijgermuggen actief?
Ze bijten bij daglicht, met pieken in de ochtend en aan het eind van de middag, ruwweg van eind voorjaar tot in de herfst. De winter overleven ze als rustende eitjes, die uitkomen zodra de temperatuur weer stijgt.

Welk insectenwerend middel werkt tegen tijgermuggen?
Gezondheidsautoriteiten zoals het ECDC en de CDC raden middelen aan met werkzame stoffen zoals DEET, picaridine (icaridine), IR3535 of PMD. Volg altijd het etiket voor leeftijdsadviezen en het opnieuw aanbrengen.

Bronnen

• ECDC — Factsheet over Aedes albopictus voor experts
• ECDC — Verspreidingskaarten van invasieve muggen
• ECDC — Beschermende maatregelen tegen muggen
• KABS — Aedes albopictus (Aziatische tijgermug)
• Mückenatlas (ZALF / Friedrich-Loeffler-Institut) — Zo stuur je een mug in
• WHO — Dengue en ernstige dengue
• CDC — Muggenbeten voorkomen

Geschreven door het incognito®-team. Dit artikel bevat algemene informatie en is geen medisch advies. Krijg je na muggenbeten hoge koorts, ernstige hoofdpijn, gewrichtspijn of huiduitslag — vooral na een reis — ga dan naar een arts en vertel waar je bent geweest.