Westnijlvirus in Europa: wat reizigers en inwoners moeten weten

In het kort

• Het westnijlvirus wordt verspreid door muggen van het geslacht Culex – de gewone huismuggen die vanaf de schemering tot in de nacht steken, niet de tijgermug die overdag steekt en dengue overbrengt.
• Zo’n 80% van de geïnfecteerden krijgt helemaal geen klachten. Ongeveer 1 op de 5 krijgt een griepachtige ziekte, en minder dan 1% ontwikkelt een ernstige neurologische aandoening.
• Het risico op ernstige ziekte neemt sterk toe met de leeftijd, vooral boven de 60, en bij mensen met een verminderde afweer.
• In de meeste zomers worden lokaal opgelopen besmettingen gemeld in Italië, Griekenland, Roemenië, Hongarije, Spanje, Frankrijk, Oostenrijk, Bulgarije, Servië en buurlanden; het seizoen loopt ongeveer van juni tot november.
• Er is geen vaccin voor mensen en geen specifieke antivirale behandeling, dus muggenbeten voorkomen in de avonduren is de complete preventiestrategie.

Het westnijlvirus is ongemerkt een vast onderdeel van de Europese zomer geworden. Het is niet nieuw, het is niet exotisch, en bij de overgrote meerderheid van de mensen die het oplopen, gebeurt er helemaal niets. Toch is het goed om te begrijpen hoe het zit – want de mug die het overbrengt, leeft in gewone tuinen, steden en rivierdalen overal op het continent, en de eenvoudige gewoonte die het voorkomt, is precies de gewoonte die de meeste mensen overslaan.

Wat is het westnijlvirus?

Het westnijlvirus is een flavivirus, familie van dengue en tekenencefalitis. De natuurlijke cyclus loopt tussen vogels en muggen: muggen van het geslacht Culex zuigen bloed bij besmette vogels en geven het virus door wanneer ze opnieuw bloed zuigen. Mensen en paarden zijn wat virologen ‘eindgastheren’ noemen – we kunnen besmet raken, maar we dragen niet genoeg virus bij ons om het terug te geven aan een mug. Je kunt het westnijlvirus dus niet via gewoon dagelijks contact van een ander oplopen.

De zeldzame uitzonderingen zijn medisch: het virus kan worden overgedragen via bloedtransfusie, orgaantransplantatie en van moeder op baby tijdens de zwangerschap of borstvoeding. Daarom testen bloedbanken in getroffen regio’s tijdens het transmissieseizoen hun donoren of stellen ze donaties uit.

Welke mug verspreidt het, en wanneer steekt die?

De belangrijkste overbrenger in Europa is Culex pipiens, de gewone huismug. Die plant zich voort in stilstaand water dat rijk is aan organisch materiaal – verstopte dakgoten, regentonnen, afvoerputjes, verwaarloosde vijvers, oude emmers – en steekt vooral tussen schemering en zonsopkomst. Dat tijdstip is het allernuttigste om te weten, want het verschilt volledig van het patroon van de tijgermug die zich inmiddels in Zuid-Europa heeft gevestigd, die overdag steekt.

Westnijlvirus versus dengue in Europa: twee verschillende ritmes

Waar in Europa circuleert het westnijlvirus?

De overdracht concentreert zich in warme regio’s met moerasgebieden, riviervlakten en geïrrigeerde landbouw – de leefgebieden die vogels en muggen van het geslacht Culex delen. De afgelopen jaren zijn lokaal opgelopen besmettingen bij mensen gemeld in Italië (vooral de Povlakte), Griekenland, Roemenië, Hongarije, Bulgarije, Servië, Spanje, Frankrijk, Oostenrijk en Kroatië, met af en toe vondsten verder naar het noorden en westen naarmate de zomers warmer worden. Het beeld verandert elk jaar. Daarom publiceert het ECDC tijdens het transmissieseizoen wekelijkse updates in plaats van een vaste kaart.

Voor inwoners betekent dit een bekend zomerrisico dat per streek verschilt. Voor reizigers betekent het dat een roadtrip door Noord-Italië of een verblijf in Griekenland in de nazomer een groter risico vormt dan je bij die bestemming zou verwachten.

Wanneer is het seizoen?

Het Europese transmissieseizoen loopt meestal van juni tot november, met de meeste gevallen bij mensen in augustus en september. Het eindigt wanneer de temperaturen dalen en muggen niet meer actief zijn. Een hete, natte zomer gevolgd door een warme herfst rekt het seizoen vaak aan beide kanten op – een van de redenen waarom de risicoperiode in delen van Midden- en Zuid-Europa steeds langer wordt. Wil je het bredere seizoensbeeld voor de regio? Onze gids over het muggenseizoen in Midden-Europa laat zien wanneer de activiteit meestal piekt.

Wat zijn de symptomen?

De meeste infecties veroorzaken niets. Gezondheidsinstanties schatten dat ongeveer 80% van de geïnfecteerden helemaal geen klachten heeft en nooit te weten komt dat ze zijn blootgesteld.

• Geen klachten (ongeveer 80%) – de infectie gaat ongemerkt voorbij.
• Westnijlkoorts (ongeveer 20%) – koorts, hoofdpijn, vermoeidheid, spierpijn, soms huiduitslag op de romp, opgezette klieren of misselijkheid. Meestal gaat het binnen enkele dagen over, al kan de vermoeidheid wekenlang aanhouden.
• Neuro-invasieve ziekte (minder dan 1%) – hersenvliesontsteking, hersenontsteking of acute slappe verlamming, met hoge koorts, een stijve nek, verwardheid, trillingen, toevallen of spierzwakte. Dit is een medisch noodgeval, en volgens de CDC overleeft ongeveer 1 op de 10 mensen die dit krijgen het niet.

De incubatietijd is meestal 2 tot 14 dagen na de beet. Er is geen specifieke antivirale behandeling – de zorg is ondersteunend, en ernstige gevallen worden in het ziekenhuis behandeld.

Wie loopt het meeste risico?

Ernstige ziekte komt vooral voor bij ouderen, met name boven de 60, en bij mensen met een verzwakt immuunsysteem, kanker, diabetes, een nieraandoening of een orgaantransplantatie in de voorgeschiedenis. Voor een gezonde volwassene onder de 50 is het realistische slechtste scenario meestal een onaangename week. Dat is geen reden om het te negeren – wel een reden voor huishoudens met een ouder gezinslid of iemand met een verminderde afweer om tijdens het seizoen ’s avonds serieus werk te maken van het voorkomen van muggenbeten.

Zo verklein je je risico

1. Zie de schemering als het belangrijkste moment. Breng insectenwerend middel aan op onbedekte huid vóór avondwandelingen, etentjes in de tuin, avonden aan de rivier of het meer en nachtvissen, en breng opnieuw aan volgens het etiket.
2. Bedek je huid na zonsondergang. Lange mouwen, een lange broek en dichte schoenen nemen het grootste deel van het doelwit weg, precies op het moment dat Culex steekt.
3. Scherm de slaapkamer af. Hele horren of een klamboe doen ’s nachts meer dan welk gadget ook. Muggen die in de schemering binnenkomen, steken de hele nacht door.
4. Leeg elke week staand water. In regentonnen, emmers, verstopte dakgoten, plantenschotels, ongebruikte kinderbadjes en verstopte afvoerputjes groeit de volgende generatie op.
5. Houd vijvers in beweging of zet er vis in. Vissen en stromend water remmen muggenlarven; verwaarloosd, stilstaand, voedselrijk water bevordert ze juist.
6. Zie dode vogels als signaal, niet als bedreiging. Opvallend veel dode vogels, vooral kraaiachtigen, kunnen wijzen op lokale virusactiviteit. Raak ze niet aan; meld ze als je land een meldsysteem heeft.

Zo helpt incognito®

Omdat er geen vaccin voor mensen en geen specifieke behandeling bestaat, is niet gestoken worden het hele preventieplan – en bij het westnijlvirus betekent dat een insectenwerend middel dat je ook echt wilt opdoen voor een avond buiten, avond na avond, de hele zomer lang.

Onze insectenwerende middelen zijn opgebouwd rond PMD (Citrepel®), een plantaardige werkzame stof gewonnen uit Java-citronella (Cymbopogon winterianus). PMD behoort tot dezelfde klasse werkzame stoffen voor op de huid die de EPA en de CDC naast DEET noemen voor bescherming tegen muggen; die van ons is klinisch bewezen, zonder DEET, vegan en biologisch afbreekbaar – belangrijk als je het elke avond bij een rivier of meer aanbrengt. De insectenwerende spray zonder DEET is de logische keuze voor in de tuin en ’s avonds, en de Elite-reisset dekt een langere reis door Zuid-Europa. Wat je ook gebruikt: volg de gebruiksaanwijzing en de aanwijzingen voor opnieuw aanbrengen op het etiket van jouw product.

Als je je ziek voelt

Ga snel naar een arts als je tijdens of kort na het muggenseizoen hoge koorts krijgt met hevige hoofdpijn, een stijve nek, verwardheid, ongewone sufheid, trillingen of spierzwakte – en vertel waar je bent geweest. Een lichte zomerkoorts na een paar muggenbeten is zeer waarschijnlijk geen westnijlvirus, maar neurologische klachten moeten altijd met spoed worden beoordeeld, vooral bij ouderen.

Veelgestelde vragen

Is het westnijlvirus gevaarlijk?
Voor de meeste mensen niet. Ongeveer 80% van de infecties geeft geen klachten en zo’n 20% veroorzaakt een griepachtige ziekte die vanzelf overgaat. Minder dan 1% ontwikkelt een ernstige neurologische aandoening, en dat risico ligt vooral bij mensen boven de 60 en mensen met een verminderde afweer.

In welke Europese landen komt het westnijlvirus voor?
In de meeste zomers worden onder meer in Italië, Griekenland, Roemenië, Hongarije, Bulgarije, Servië, Spanje, Frankrijk, Oostenrijk en Kroatië lokaal opgelopen besmettingen gemeld. De getroffen regio’s verschuiven elk jaar, dus bekijk tijdens het seizoen de wekelijkse updates van het ECDC.

Bestaat er een vaccin tegen het westnijlvirus?
Er is een vaccin voor paarden, maar er is geen vaccin toegelaten voor mensen. Er is ook geen specifieke antivirale behandeling. Daarom is het voorkomen van muggenbeten de enige echte bescherming.

Op welk moment van de dag steken de muggen die het westnijlvirus overbrengen?
Vooral vanaf de schemering, de hele nacht door tot in de vroege ochtend. Dat is anders dan bij de tijgermug, die overdag steekt en dengue verspreidt. Bij het westnijlvirus heeft bescherming in de avond dus prioriteit.

Kan het westnijlvirus van mens op mens worden overgedragen?
Niet via gewoon dagelijks contact. Het verspreidt zich via muggenbeten. Zeldzame uitzonderingen zijn bloedtransfusie, orgaantransplantatie en overdracht van moeder op baby tijdens de zwangerschap of borstvoeding.

Hoe lang na een beet verschijnen de symptomen?
Meestal tussen 2 en 14 dagen. Wie in die periode hoge koorts krijgt met hevige hoofdpijn, een stijve nek of verwardheid, moet snel medische hulp zoeken.

Bronnen

• ECDC – Infectie met het westnijlvirus
• ECDC – Feiten over infectie met het westnijlvirus
• WHO – Factsheet westnijlvirus
• CDC – Over het westnijlvirus
• ECDC – Beschermende maatregelen tegen muggen
• CDC – Muggenbeten voorkomen
• US EPA – Werkzame stoffen in insectenwerende middelen voor op de huid

Dit artikel is algemene informatie en geen medisch advies. Krijg je tijdens of na het muggenseizoen koorts, hevige hoofdpijn, een stijve nek, verwardheid of spierzwakte, zoek dan snel medische hulp. Lees en volg altijd het etiket van elk insectenwerend middel dat je gebruikt.

Geschreven door het team van incognito®.