Kort antwoord: ja – teken kunnen in de winter actief zijn. De meeste Europese teken, zoals de schapenteek (Ixodes ricinus), gaan niet dood als de temperatuur daalt. Ze worden inactief en gaan op elke zachte dag weer op zoek naar een gastheer zodra de bodem warmer wordt dan ongeveer 4–7 °C (zo'n 40 °F). Daardoor blijven de ziekte van Lyme en tekenencefalitis (TBE) een klein maar reëel risico op warme wintermiddagen, in beschutte bossen en steeds vaker tijdens de zachtere Europese winters.
Belangrijkste punten
- Teken gaan niet op een vaste datum in winterslaap – hun activiteit hangt af van de temperatuur, niet van de kalender.
- Volwassen teken zijn het stadium dat in de herfst, de winter en het vroege voorjaar het vaakst op zoek gaat naar een gastheer.
- Elke dag boven ongeveer 4–7 °C kan teken naar buiten lokken, vooral in bladafval, hoog gras en aan bosranden.
- Zachtere Europese winters verlengen het tekenseizoen en verschuiven het leefgebied van teken naar grotere hoogtes en noordelijker breedtegraden.
- Gewoontes voor het hele jaar – je huid bedekken, jezelf controleren na een tijd buiten, een insectenwerend middel gebruiken waarvan bewezen is dat het tegen teken werkt – zijn belangrijker dan de maand op de kalender.
Gaan teken dood in de winter?
Nee. Teken zijn opvallend goed bestand tegen kou. In plaats van in de herfst af te sterven, schuilen ze in bladafval, de bodem en lage begroeiing, waar een laag sneeuw ze zelfs isoleert tegen strenge vorst. Tijdens een echte koudeperiode gaan ze in een rusttoestand (diapauze) en wachten ze gewoon af. Komt er een zachte dag, dan gaan ze weer op de loer liggen: ze klimmen naar het topje van een grasspriet of een laag takje, met hun voorpoten gestrekt, klaar om zich vast te grijpen aan een voorbijkomende gastheer.
Daarom is ‘het tekenseizoen’ een misleidend begrip. Er is een druk en een rustig seizoen, maar in een groot deel van Europa is er zelden een seizoen dat echt tekenvrij is.
Bij welke temperatuur worden teken actief?
Als vuistregel gaan Ixodes-teken op zoek naar een gastheer zodra de temperatuur boven ongeveer 4–7 °C komt. Die drempel wordt in een groot deel van Midden- en West-Europa op een zonnige wintermiddag makkelijk gehaald, en in milde zeeklimaten zoals in het VK en Ierland bijna het hele jaar door. Langdurige strenge vorst remt de activiteit; een dooiperiode in januari brengt die meteen terug.
Welke teken zijn actief in de winter?
De levensstadia van teken gedragen zich door het jaar heen verschillend:
- Larven en nimfen – het actiefst in het late voorjaar en de zomer. De nimfen, zo groot als een speldenknop, veroorzaken de meeste gevallen van de ziekte van Lyme, omdat je ze zo makkelijk over het hoofd ziet.
- Volwassen teken – hebben hun piek in de herfst en kunnen in zachte winters actief blijven tot in het vroege voorjaar; ze gaan op zoek naar een gastheer zodra de omstandigheden het toelaten.
Een teek die je in december of februari vindt, is dus waarschijnlijk een volwassen Ixodes ricinus die een warme periode heeft benut. Die zijn minder talrijk dan de nimfen in juni – maar ze kunnen nog steeds ziektes overdragen.
Tekenactiviteit door het jaar heen
| Seizoen | Activiteit | Belangrijkste stadium | Wat je doet |
|---|---|---|---|
| Voorjaar | Neemt snel toe als het warmer wordt | Nimfen & volwassen teken | Begin met vaste controles; behandel huisdieren |
| Zomer | Piek | Nimfen | Insectenwerend middel, bedekkende kleding, dagelijkse controle |
| Herfst | Hoog (een tweede piek) | Volwassen teken | Blijf je beschermen tijdens wandelingen |
| Winter | Laag, maar reëel op zachte dagen | Volwassen teken | Blijf alert als het boven ~5 °C is |
Waarom het tekenseizoen langer wordt
In heel Europa worden tekenseizoenen langer en breidt het leefgebied van teken zich uit. Zachtere winters, kortere koudeperiodes en vroegere voorjaren geven teken meer tijd om zich te voeden en voort te planten. Het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) verbindt deze opwarming met teken die op grotere hoogtes en noordelijker breedtegraden voorkomen dan een generatie geleden, en met een bredere geografische verspreiding van tekenencefalitis (TBE).
De praktische les is simpel: een activiteit die je vroeger als een risico ‘alleen in de zomer’ zag – een winterwandeling, de hond uitlaten door hoog gras, de tuin opruimen op een zachte dag – verdient nu in elke maand een snelle tekencontrole.
Zo bescherm je jezelf in de winter tegen teken
- Blijf midden op het pad en vermijd dat je langs hoog gras, varens en bladafval strijkt.
- Draag lange mouwen en stop je broekspijpen in je sokken; in lichte kleding zie je teken makkelijker.
- Breng vóór vertrek een insectenwerend middel waarvan bewezen is dat het tegen teken werkt aan op onbedekte huid.
- Controleer jezelf, je kinderen en je huisdieren als je thuiskomt – ook de hoofdhuid, achter de oren, de tailleband, de oksels, de liezen en de knieholtes.
- Neem binnen een paar uur nadat je binnen bent een douche om teken die zich nog niet hebben vastgezet af te spoelen.
- Vind je een vastzittende teek, verwijder hem dan snel met een pincet met een fijne punt of een tekenverwijderaar: trek gelijkmatig omhoog zonder te draaien en maak de plek daarna schoon.
Snel verwijderen is belangrijk: hoe langer een teek vastzit, hoe groter de kans dat hij de ziekte van Lyme overdraagt. Dagelijkse controles in het rustige seizoen zijn dus net zo zinvol als in juli.
Zo helpt incognito®
Een insectenwerend middel is maar één laag van je bescherming, maar wel een laag die je het hele jaar bij je kunt hebben. Onze Set actieve tekenbescherming combineert een insectenwerende spray zonder DEET met aanvullende stappen voor dagen buiten – in de tuin, tijdens een wandeling of met de hond. De werkzame stof is PMD (para-menthaan-3,8-diol), verkocht als Citrepel® – dezelfde klasse plantaardige werkzame stof die het CDC en de EPA naast DEET noemen als effectief tegen zowel muggen als teken. Elke formule van incognito® is DEET-vrij, klinisch getest, vegan en biologisch afbreekbaar, zodat je je huid ook op zachte winterdagen kunt blijven beschermen zonder agressieve chemie. Heb je op reis ook met muggen te maken? Onze insectenwerende spray beschermt tegen allebei.
Veelgestelde vragen
Kun je in de winter een teek oplopen?
Ja. Teken worden actief zodra de temperatuur boven ongeveer 4–7 °C komt, dus op zachte winterdagen – die in een groot deel van Europa en het VK vaak voorkomen – kunnen ze tevoorschijn komen, vooral volwassen teken.
Bij welke temperatuur zijn teken niet meer actief?
Bij aanhoudende vorst neemt de activiteit sterk af, maar teken gaan er niet dood aan – ze worden inactief in bladafval en de bodem en komen bij de volgende zachte periode weer in actie.
Kun je in de winter de ziekte van Lyme oplopen?
Het risico is kleiner dan in de zomer, maar niet nul. Een volwassen teek die op een warme winterdag op zoek is naar een gastheer, kan nog steeds de bacteriën overdragen die de ziekte van Lyme veroorzaken. Laat een beet dus niet onopgemerkt en vraag medisch advies als er klachten optreden.
Gaan teken dood als het sneeuwt?
Nee. Een sneeuwdek isoleert teken juist tegen de koudste lucht, waardoor ze beter overleven. Ze schuilen eronder en worden weer actief als de sneeuw smelt en de temperatuur stijgt.
Moet ik in de winter een tekenwerend middel gebruiken?
Wandel je op een zachte dag door het bos, door hoog gras of met de hond? Dan is een insectenwerend middel waarvan bewezen is dat het tegen teken werkt een verstandige voorzorg, naast bedekkende kleding en jezelf na afloop controleren.
Bronnen
- CDC — Preventing Tick Bites
- ECDC — Tick-borne encephalitis
- NHS — Lyme disease
- EPA — Skin-Applied Repellent Ingredients
Dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen medisch advies. Krijg je na een tekenbeet uitslag, koorts of griepachtige klachten? Vraag dan advies aan een zorgverlener. Gebruik insectenwerende middelen altijd zoals aangegeven op het etiket van het product.