De ziekte van Lyme is een van de meest voorkomende door teken overgedragen ziekten in Europa – en veel besmettingen gebeuren dicht bij huis, niet tijdens verre reizen. Of je nu gaat wandelen, in de tuin werkt of de hond uitlaat door hoog gras: met een paar eenvoudige gewoonten verklein je je risico flink.
Wat is de ziekte van Lyme?
De ziekte van Lyme (Lyme-borreliose) is een bacteriële infectie die wordt veroorzaakt door Borrelia burgdorferi en wordt overgedragen via de beet van besmette teken – in Europa meestal Ixodes ricinus. Volgens het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) worden er in Europa jaarlijks naar schatting 65.000 gevallen gemeld, en ligt het werkelijke aantal waarschijnlijk veel hoger.
Belangrijke feiten die elke reiziger en buitenliefhebber moet kennen
- Niet elke teek draagt de lymebacterie bij zich. Het aandeel besmette teken verschilt per regio, maar in sommige delen van Midden-Europa kan tot 20% van de teken besmet zijn.
- Teken zijn het grootste deel van het jaar actief. Het hoogseizoen loopt van het voorjaar tot de herfst, maar door zachte winters kunnen teken actief zijn zolang de temperatuur boven ~7 °C blijft.
- Teken vallen niet uit bomen. Ze wachten op grassprieten, varens en lage struiken en klimmen op een voorbijkomende gastheer – meestal hechten ze zich eerst bij de enkels of in de knieholtes.
- Een tekenbeet is vaak pijnloos. Tekenspeeksel bevat een licht verdovend middel, waardoor je de beet misschien helemaal niet merkt.
- Snel verwijderen is belangrijk. Het risico op overdracht neemt aanzienlijk toe nadat een teek 24 uur heeft vastgezeten.
De klassieke ‘schietschijf’-uitslag – en waarom je er niet op moet vertrouwen
Het kenmerkende vroege symptoom van de ziekte van Lyme is erythema migrans – een ronde, groter wordende rode uitslag die vaak (maar niet altijd) een lichter midden heeft. Die verschijnt meestal 3–30 dagen na de beet.
Maar er is een addertje onder het gras: tot 30% van de mensen met de ziekte van Lyme krijgt die uitslag nooit. Andere vroege symptomen zijn grieperige vermoeidheid, hoofdpijn, koorts en spier- en gewrichtspijn. Zonder behandeling kan Lyme maanden of jaren later leiden tot neurologische problemen, gewrichtsontstekingen en hartklachten.
Zo voorkom je tekenbeten
- Gebruik een effectief insectenwerend middel. Breng het aan op onbedekte huid en op de onderbenen, de enkels en rond de tailleband – de plekken waar teken meestal op je lichaam klimmen.
- Bedek je huid in tekengebied. Een lange broek die in je sokken is gestopt, lange mouwen en lichtgekleurde kleding (zodat je teken makkelijker ziet) maken in bossen en hoog gras echt verschil.
- Blijf op de paden. Vermijd waar mogelijk dat je langs begroeiing strijkt – teken wachten op grastoppen en lage takken.
- Controleer jezelf na elk uitstapje. Let vooral op warme, verborgen plekken: knieholtes, liezen, oksels, rond de taille, nek en haarlijn. Controleer ook kinderen en huisdieren.
- Douche binnen twee uur nadat je binnenkomt. Uit onderzoek blijkt dat dit het risico op Lyme verkleint, onder meer doordat teken die zich nog niet hebben vastgezet worden weggespoeld.
- Droog je kleding 10 minuten op hoge temperatuur in de droger. Zo dood je teken die met je zijn meegelift.
Teek gevonden? Verwijder hem op de juiste manier
- Gebruik een pincet met een fijne punt of een speciale tekentang.
- Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast.
- Trek hem met een rustige, gelijkmatige kracht recht omhoog – niet draaien of rukken.
- Ontsmet de plek met een antiseptisch middel en was je handen.
- Gebruik geen vaseline, alcohol, een hete lucifer of etherische oliën om de teek te ‘verstikken’ of weg te branden – daardoor kan de teek zijn maaginhoud in de wond uitbraken en neemt het infectierisico toe.
Wanneer moet je naar een arts?
Ga naar een zorgverlener als je een uitbreidende rode uitslag krijgt, als je in de dagen of weken na een tekenbeet griepachtige klachten krijgt, of als de teek langer dan 24 uur heeft vastgezeten. Vroege behandeling met antibiotica is zeer effectief. Maak een foto van eventuele uitslag en noteer wanneer en waar je gebeten bent – zo kan je arts de juiste diagnose stellen.
Natuurlijke bescherming die echt werkt
Bij incognito® vinden we dat effectieve bescherming niet hoeft te betekenen dat je agressieve chemicaliën gebruikt. Ons insectenwerende middel zonder DEET bevat klinisch bewezen plantaardige werkzame stoffen en wordt aanbevolen tegen teken én muggen. Samen met de juiste kleding en een controle na elke wandeling geeft het je vertrouwen in elk stukje groen – van een stadspark tot diep in het bos.
Veelgestelde vragen
Kan ik de ziekte van Lyme oplopen via een huisdier?
Nee – Lyme wordt niet van mens op mens of van huisdier op mens overgedragen. Huisdieren kunnen wel besmette teken mee naar binnen nemen, dus controleer ze na elke wandeling.
Bestaat er een vaccin tegen de ziekte van Lyme?
Er is in Europa op dit moment geen goedgekeurd vaccin voor mensen beschikbaar, al lopen er wel klinische studies.
Hoe snel moet ik een teek verwijderen?
Zodra je hem vindt. Hoe langer hij vastzit, hoe groter het risico op overdracht – vooral na 24 uur.
Lopen kinderen meer risico?
Kinderen lopen vaak meer risico, simpelweg omdat ze meer tijd spelend in gras en bos doorbrengen. Dagelijkse controles tijdens het tekenseizoen zijn een must.