Belangrijkste punten
- Slechts een klein deel van de insecten in een Europese tuin bijt of steekt ooit mensen. De meeste – bijen, zweefvliegen, vlinders, nachtvlinders, lieveheersbeestjes, gaasvliegen en loopkevers – bestuiven planten of eten plaagdieren in de tuin.
- De insecten waartegen je je echt moet beschermen, vormen een kort lijstje: vrouwtjesmuggen, knutten, kriebelmuggen, dazen, vlooien en bedwantsen, plus teken, die helemaal geen insecten zijn maar spinachtigen.
- Breedwerkende tuinsprays, vernevelaars en elektrische insectenlampen doden veel meer onschuldige en nuttige insecten dan bijtende.
- Beter is het om de mens te beschermen in plaats van de tuin uit te roeien: haal stilstaand water weg, gebruik horren en klamboes, draag bedekkende kleding en gebruik een insectenwerend middel op je huid dat bijtende insecten op afstand houdt in plaats van alles om je heen te doden.
De bestuivers in Europa hebben het zwaar, en toch grijpen elke zomer miljoenen mensen naar sprays die alles doden wat voorbijvliegt. Hou je van je tuin maar heb je een hekel aan beten, dan hoef je niet te kiezen tussen insecten en comfort. Het gaat erom dat je weet welke insecten echt bijten, welke ongemerkt je tuin in leven houden – en hoe je je tegen de eerste groep beschermt zonder de tweede te schaden.
Waarom bestuivers belangrijker zijn dan de meeste mensen denken
Volgens de wereldwijde beoordeling van IPBES profiteert meer dan driekwart van de belangrijkste soorten voedselgewassen wereldwijd in zekere mate van bestuiving door dieren, vooral door insecten. In Europa heeft de Europese Commissie gewaarschuwd voor een ernstige achteruitgang van wilde bijen, vlinders en zweefvliegen, veroorzaakt door verlies van leefgebied, intensief landgebruik, pesticiden, vervuiling, invasieve soorten en klimaatverandering.
Eén particuliere tuin keert die trend niet in zijn eentje, maar tuinen, balkons en volkstuinen vormen samen een groot netwerk van leefgebied. Wat je plant – en wat je spuit – maakt echt verschil voor de insecten die er leven.
De insecten die je wilt houden: bestuivers en tuinhelpers
De meeste insecten die je op een zomermiddag ziet, zijn onschuldig of zelfs echt nuttig.
Bestuivers
- Wilde bijen en hommels – Europa telt zo'n 2.000 bijensoorten, en de meeste leven solitair en steken zelden. Hommels zijn zachtaardig en steken alleen als je ze vastpakt of als ze klem zitten.
- Honingbijen – belangrijke bestuivers van landbouwgewassen; ze steken alleen ter verdediging, meestal in de buurt van de bijenkast.
- Zweefvliegen – worden vaak voor wespen aangezien vanwege hun geel-zwarte strepen, maar ze kunnen niet steken of bijten. De larven van veel zweefvliegen eten bladluizen.
- Vlinders en nachtvlinders – nachtvlinders zijn een onderschatte groep bestuivers die bloemen bezoeken lang nadat de bijen naar huis zijn gegaan.
- Sommige kevers – veel bloemkevers verplaatsen stuifmeel terwijl ze eten.
Natuurlijke plaagbestrijding
- Lieveheersbeestjes en gaasvliegen – zowel de volwassen dieren als de larven eten grote aantallen bladluizen.
- Loopkevers en kortschildkevers – jagen op bodemniveau op naaktslakken, huisjesslakken en insectenlarven.
- Libellen en waterjuffers – behendige jagers in de lucht, waarvan de larven muggenlarven in vijvers eten.
- Sluipwespen – piepkleine wespjes die niet steken en rupsen en bladluizen in toom houden.
De bijtende plaagdieren: een verrassend kort lijstje
De insecten (en hun verwanten) die zich echt met menselijk bloed voeden of mensen steken, zijn in vergelijking daarmee schaars:
- Muggen – alleen de vrouwtjes bijten, omdat ze bloed nodig hebben om eitjes te laten rijpen. In delen van Europa kunnen soorten als de Aziatische tijgermug virussen zoals dengue en chikungunya overdragen, en inheemse Culex-muggen kunnen het westnijlvirus bij zich dragen.
- Knutten en kriebelmuggen – piepklein, vaak in zwermen, en berucht in de buurt van water en 's avonds.
- Dazen – grote vliegen met een pijnlijke, snijdende beet, veel te vinden rond vee en water.
- Vlooien en bedwantsen – vooral een probleem binnenshuis en bij huisdieren, niet zozeer in de tuin.
- Teken – technisch gezien spinachtigen en geen insecten, maar wel een belangrijke reden om je buiten te beschermen, omdat ze de ziekte van Lyme en tekenencefalitis (TBE) kunnen overdragen.
Wespen en hoornaars zitten er tussenin: ze steken als ze zich bedreigd voelen, maar jagen ook op rupsen en vliegen en bestuiven sommige planten.
Bestuiver of plaag? Een snelle vergelijking
| Insect | Rol in de tuin | Bijt of steekt mensen? | Beste aanpak |
|---|---|---|---|
| Wilde bijen en hommels | Belangrijke bestuivers | Zelden, alleen als je ze vastpakt of als ze klem zitten | Met rust laten, bloemen planten |
| Zweefvliegen | Bestuivers; larven eten bladluizen | Nee | Met rust laten |
| Lieveheersbeestjes en gaasvliegen | Natuurlijke bladluisbestrijding | Nee (een lieveheersbeestje knijpt heel zelden) | Met rust laten |
| Wespen en hoornaars | Rovers, soms bestuivers | Ja, als ze zich bedreigd voelen | Rustig blijven, eten en drinken afdekken |
| Muggen | Voedsel voor vogels, vleermuizen en libellen | Ja (vrouwtjes) | Stilstaand water weghalen, insectenwerend middel op de huid |
| Knutten en kriebelmuggen | Voedsel voor vogels en vissen | Ja | Huid bedekken, in de schemering insectenwerend middel op de huid |
| Teken (spinachtigen) | Parasieten | Ja | Insectenwerend middel, lange broek, dagelijks controleren op teken |
Waarom alles doodmaken averechts werkt
Veel producten tegen bijtende insecten werken door insecten zonder onderscheid te doden. Het probleem is dat bijtende insecten maar een klein deel uitmaken van wat ze raken.
- Tuinvernevelaars en breedwerkende sprays waaien over naar bloemen en bladeren, waar ze bijen, zweefvliegen en nuttige rovers bereiken. De Amerikaanse Environmental Protection Agency raadt aan de aanwijzingen op het etiket zorgvuldig te volgen, juist omdat veel pesticiden giftig zijn voor bijen.
- Elektrische insectenlampen lokken insecten met ultraviolet licht. Muggen worden vooral aangetrokken door kooldioxide en lichaamsgeur, niet door licht, dus deze lampen doden vooral grote aantallen nachtvlinders, kevers en andere onschuldige nachtinsecten.
- Natuurlijke vijanden wegnemen kan plaagproblemen erger maken. Een tuin zonder libellen, vogels en lieveheersbeestjes heeft minder natuurlijke remmen op muggen en bladluizen.
Zo bescherm je jezelf zonder bestuivers te schaden
De meest effectieve strategie is simpel: houd bijtende insecten weg bij jou, en laat de rest van de tuin met rust.
- Pak broedplekken aan. Leeg of bedek elke week stilstaand water in emmers, schoteltjes, speelgoed en verstopte dakgoten. Een vijver met vissen, libellen en stromend water wordt zelden een muggenprobleem. Onze gids over muggen in je tuin op een natuurlijke manier bestrijden gaat hier uitgebreid op in.
- Gebruik fysieke barrières. Horren, klamboes en een ventilator op het terras houden muggen weg zonder chemicaliën in het milieu.
- Kleed je naar het tijdstip. Lichte, losse kleding met lange mouwen in de schemering en in hoog gras vermindert beten van muggen, knutten en teken.
- Breng het middel aan op je huid, niet op planten. Insectenwerende middelen voor op de huid zorgen ervoor dat bijtende insecten je moeilijker vinden. Ze zijn niet bedoeld om over bloembedden te spuiten, dus breng ze aan uit de buurt van bloemen en spuit ze nooit op planten.
- Kies ingrediënten die afbreken. Een insectenwerend middel spoelt eraf onder de douche, in zwembaden en in meren. Biologisch afbreekbare formules beperken wat er in het water terechtkomt – lees waarom een biologisch afbreekbaar insectenwerend middel belangrijk is voor rivieren en meren.
- Plant voor bestuivers. Inheemse wilde bloemen, kruiden zoals tijm en lavendel en een stukje ongemaaid gras helpen bijen en zweefvliegen. Ze trekken niet meer muggen aan, want die broeden in water, niet in bloemen.
Hoe incognito® helpt
incognito® is ontwikkeld vanuit het idee om mensen te beschermen in plaats van de natuur te vergiftigen. Onze Insectenwerende spray zonder DEET werkt met PMD (Citrepel®), een plantaardige werkzame stof gewonnen uit Java-citronella (Cymbopogon winterianus). PMD is een van de insectenwerende werkzame stoffen die gezondheidsautoriteiten naast DEET erkennen, en onze formule is klinisch bewezen en wordt aanbevolen tegen zowel muggen als teken.
Je brengt de spray aan op je huid om bijtende insecten op afstand te houden in plaats van insecten om je heen te doden, en hij is vegan en biologisch afbreekbaar. Ontdek het volledige assortiment van incognito® met lotions, bescherming voor kinderen en zonverzorging volgens dezelfde aanpak.
Veelgestelde vragen
Bijten bijen en hommels mensen?
Nee. Bijen bijten mensen niet om zich te voeden. Honingbijen, hommels en sommige solitaire bijen kunnen steken uit zelfverdediging, meestal alleen als ze klem zitten, als er op ze wordt getrapt of als hun nest wordt verstoord.
Zijn zweefvliegen gevaarlijk?
Nee. Zweefvliegen lijken op kleine wespen, maar hebben geen angel en kunnen niet bijten. Het zijn waardevolle bestuivers, en veel van hun larven eten bladluizen.
Schaadt een insectenwerend middel bijen en andere bestuivers?
Een insectenwerend middel voor op de huid is bedoeld voor gebruik op mensen, niet om over planten te spuiten, dus bestuivers komen er weinig mee in aanraking. Breng het aan uit de buurt van bloemen, spuit het nooit op planten en kies een biologisch afbreekbare formule om te beperken wat er in het milieu terechtkomt.
Zijn teken insecten?
Nee. Teken zijn spinachtigen, verwant aan spinnen en mijten. Volwassen teken hebben acht poten en kunnen niet vliegen of springen; ze klimmen vanuit gras en struikgewas op mensen.
Doden elektrische insectenlampen muggen?
Maar weinig. Muggen worden vooral aangetrokken door kooldioxide en lichaamsgeur, niet door ultraviolet licht, dus deze lampen doden vooral nachtvlinders, kevers en andere onschuldige insecten.
Kan ik een bestuiverstuin hebben zonder meer muggenbeten?
Ja. Muggen broeden in stilstaand water, niet in bloemen. Haal stilstaand water weg, gebruik horren en klamboes en bescherm 's avonds je huid met een insectenwerend middel; dan kun je planten voor bijen en vlinders zonder meer beten uit te lokken.
Bronnen
- IPBES – Beoordelingsrapport over bestuivers, bestuiving en voedselproductie
- Europese Commissie – Bestuivers
- FAO – Bestuiving
- US EPA – Bijen en andere bestuivers beschermen tegen pesticiden
- ECDC – Beschermende maatregelen tegen muggen
- US EPA – Insectenwerende stoffen voor op de huid
- NHS – Insectenbeten en -steken
Dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen medisch advies. Heb je een heftige reactie op een beet of steek, tekenen van infectie of klachten na een tekenbeet, neem dan contact op met een arts. Lees vóór gebruik altijd het etiket.