Werkt citronella echt tegen muggen? Dit zegt het onderzoek

In het kort — de belangrijkste punten

• Citronellaolie houdt muggen wel degelijk op afstand, maar slechts kort — de meeste studies laten zo’n 30 minuten tot 2 uur zinvolle bescherming zien voordat je opnieuw moet aanbrengen.
• De werkzame stoffen verdampen snel, dus één keer aanbrengen is zelden genoeg voor een hele avond buiten.
• Onbewerkte citronellaolie is niet hetzelfde als PMD (para-menthaan-3,8-diol) — een geraffineerde, langer werkende stof die de CDC vergelijkbaar vindt met DEET in een lagere concentratie.
• Citronellakaarsen bieden weinig betrouwbare bescherming in de open lucht, zeker als het waait.
• Wil je langer werkende, wetenschappelijk onderbouwde bescherming zonder DEET, kies dan voor PMD in plaats van gewone citronellaolie.

Citronella is een van de bekendste namen in natuurlijke insectenbescherming — elke zomer geurt het in kaarsen, sprays, polsbandjes en tuinfakkels. Maar houdt citronella muggen echt op afstand, of is het vooral marketing? Het korte antwoord: het werkt, alleen niet erg lang. Hieronder lees je wat de wetenschap zegt, hoe onbewerkte citronellaolie zich verhoudt tot de geraffineerde werkzame stof PMD en hoe je betrouwbare bescherming krijgt zonder DEET.

Wat is citronella?

Citronellaolie is een etherische olie die wordt gedestilleerd uit de bladeren en stengels van Cymbopogon-grassen — meestal het Ceylon-type (Cymbopogon nardus) en het Java-type (Cymbopogon winterianus), verwanten van citroengras. Het insectenwerende effect komt vooral van vluchtige aromatische stoffen zoals citronellal, geraniol en citronellol, die de menselijke geursignalen maskeren (koolstofdioxide, melkzuur, lichaamswarmte) waarmee muggen ons vinden.

Het Amerikaanse Environmental Protection Agency (EPA) heeft citronella al tientallen jaren geregistreerd als biopesticide en beschouwt het bij gebruik volgens de aanwijzingen als een minimaal risico voor de gezondheid. De vraag gaat dus niet echt over veiligheid — maar over hoe effectief en hoe langdurig het in de praktijk werkt.

Houdt citronella muggen op afstand — ja of nee?

Ja — citronella houdt muggen echt op afstand. Verschillende laboratorium- en veldstudies bevestigen dat er met vers aangebrachte citronella minder muggen landen en steken dan wanneer je helemaal niets gebruikt. Het probleem is de werkingsduur, niet of het werkt op het moment van aanbrengen.

Een veelgeciteerde systematische review van plantaardige insectenwerende middelen (Maia & Moore, Malaria Journal, 2011) toonde aan dat citronella in de eerste minuten na het aanbrengen even effectief kan zijn als DEET, maar dat de bescherming snel afneemt naarmate de olie verdampt. Zonder fixatief dat de verdamping vertraagt, zakt de volledige bescherming vaak onder het uur.

Hoe lang werkt citronella?

Dit is de echte zwakke plek van citronella. Omdat de werkzame moleculen zeer vluchtig zijn, verdwijnen ze binnen korte tijd van de huid. De gemelde ‘volledige beschermingstijd’ van gewone citronellaformules ligt meestal tussen ongeveer 30 minuten en 2 uur, waarna muggen weer gaan steken.

Sommige formules rekken dat op door citronella te mengen met fixatieven zoals vanilline, wat de beschermingstijd in het lab ongeveer kan verdubbelen. Toch moet je onbewerkte citronella meestal veel vaker opnieuw aanbrengen dan een product met PMD of DEET om beschermd te blijven tijdens een barbecue op een zomeravond, een wandeltocht of een nacht in een gebied met veel muggen.

Citronellaolie vs. PMD vs. DEET

Dit is het onderscheid dat er het meest toe doet — en dat op de meeste etiketten vervaagt. Onbewerkte olie van citronella is niet hetzelfde als PMD (p-menthaan-3,8-diol), de geraffineerde werkzame stof die de Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention (CDC) naast DEET noemen voor langer werkende bescherming. PMD is één stabiel molecuul; het kan worden gewonnen uit citroeneucalyptusolie (Corymbia citriodora) of — zoals bij incognito® (Citrepel®) — uit Java-citronella. Met andere woorden: de kaars op je terras en de bewezen insectenwerende stof kunnen uit dezelfde plantenfamilie komen — en toch op je huid totaal anders werken.

De conclusie: wil je een plantaardig insectenwerend middel dat lang werkt, kies dan een middel op basis van PMD — niet onbewerkte citronellaolie. Meer over dit verschil lees je in onze gids over of natuurlijke insectenwerende middelen echt werken en in onze vergelijking van DEET en plantaardige insectenwerende middelen.

Werken citronellakaarsen en -fakkels?

Citronellakaarsen zorgen voor een kleine zone met geurende rook, maar in de praktijk is het effect beperkt. Buiten blaast zelfs een licht briesje de damp weg, en studies hebben aangetoond dat citronellakaarsen het aantal steken maar een beetje verminderen — en veel minder dan een middel dat je direct op de huid aanbrengt. Ze zorgen voor een gezellige sfeer, maar zijn geen betrouwbare vervanging voor een echt insectenwerend middel als de muggen actief zijn.

• Kaarsen beschermen alleen een kleine, windstille luchtbel vlak bij de vlam.
• Wind, beweging en open ruimtes verminderen het effect sterk.
• Insectenwerende middelen op de huid blijven de betrouwbaarste barrière tegen steken.

Zo krijg je betrouwbare bescherming zonder DEET

Spreekt een plantaardig insectenwerend middel je aan, maar wil je dat het ook echt lang werkt? Dan is het praktische antwoord een product op basis van PMD in plaats van gewone citronellaolie. Zo krijg je een natuurlijke werkzame stof zonder DEET, met klinische onderbouwing en een beschermingsduur die je in uren meet, niet in minuten.

Hoe incognito® helpt

Bij incognito® laten we DEET helemaal links liggen en bouwen we onze bescherming rond PMD (para-menthaan-3,8-diol), de geraffineerde plantaardige werkzame stof — in onze formule gewonnen uit Cymbopogon winterianus (Java-citronella). Onze Insectenwerende spray (100 ml) is DEET-vrij, vegan, biologisch afbreekbaar en klinisch bewezen, en wordt aanbevolen tegen zowel muggen als teken — met de natuurlijke eigenschappen die mensen van citronella verwachten, maar met de langdurige werking die onbewerkte citronellaolie niet kan bieden. Zo geniet je eenvoudig van het buitenleven, zonder steeds opnieuw te hoeven aanbrengen en zonder synthetische chemicaliën.

Veelgestelde vragen

Houdt citronella muggen echt op afstand?
Ja, maar slechts korte tijd. Vers aangebrachte citronella houdt muggen goed op afstand, maar de bescherming neemt meestal binnen 30 minuten tot 2 uur af doordat de olie verdampt.

Is citronellaolie hetzelfde als PMD?
Nee. Citronellaolie is de onbewerkte etherische olie en werkt maar kort. PMD (para-menthaan-3,8-diol) is een geraffineerd werkzaam molecuul dat enkele uren werkt en door de CDC wordt erkend. PMD kan worden gemaakt uit citroeneucalyptus of uit citronella, maar gedraagt zich heel anders dan onbewerkte citronellaolie.

Hoe vaak moet ik citronella opnieuw aanbrengen?
Vaak — buiten meestal elke 30 tot 60 minuten, en nog vaker als je zweet of als het waait. Daarom stappen veel mensen over op een langer werkend insectenwerend middel op basis van PMD.

Werken citronellakaarsen tegen muggen?
Maar een beetje, en vooral in windstille lucht vlak bij de kaars. Buiten en bij elk briesje is het effect klein. Een middel dat je op de huid aanbrengt, is veel betrouwbaarder.

Wat is een langer werkend natuurlijk alternatief voor citronella?
PMD (para-menthaan-3,8-diol), een geraffineerde plantaardige werkzame stof, is het belangrijkste wetenschappelijk onderbouwde alternatief. Het is DEET-vrij en biedt per keer aanbrengen enkele uren bescherming.

Is citronella veilig in gebruik?
Citronella is door het EPA geregistreerd als biopesticide met een minimaal risico en wordt bij gebruik volgens de aanwijzingen over het algemeen als veilig beschouwd. Volg altijd het etiket van het product en test het eerst op een klein stukje huid als je een gevoelige huid hebt.

Bronnen

• Maia MF & Moore SJ. Plant-based insect repellents: a review of their efficacy, development and testing. Malaria Journal, 2011.
• U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — Prevent Mosquito Bites.
• U.S. Environmental Protection Agency (EPA) — Skin-Applied Repellent Ingredients (oil of citronella, OLE/PMD).
• European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) — Personal protective measures against mosquito bites.

Dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen medisch advies. Reis je naar een gebied met een risico op ziekten die door muggen of teken worden overgedragen, volg dan de officiële adviezen en raadpleeg een zorgverlener. Lees altijd het etiket van het product en volg de aanwijzingen op.