Teken bij katten en kleine huisdieren: wat je als eigenaar moet weten

In het kort — de belangrijkste punten

• Katten en kleine huisdieren lopen dezelfde teken op als mensen — vooral Ixodes ricinus — en nemen ze mee naar binnen.
• Verwijder een teek met een puntig pincet of een tekenhaakje: pak hem zo dicht mogelijk bij de huid vast en trek gelijkmatig omhoog. Niet draaien, niet wegbranden, geen olie of alcohol.
• Gebruik nooit een tekenmiddel voor honden bij een kat. Spot-ons met permethrine die voor honden zijn toegelaten, zijn een goed gedocumenteerde oorzaak van ernstige, soms dodelijke vergiftiging bij katten.
• Konijnen, cavia’s en fretten zijn ook geen kleine honden — de meeste antiparasitaire middelen zijn niet voor hen toegelaten.
• Insectenwerende middelen voor mensen, ook die van ons, zijn alleen bedoeld voor de menselijke huid — bescherm jezelf en laat een dierenarts beslissen wat er op het dier mag.

Als het over het tekenseizoen gaat, denken we meestal aan wandelaars en kinderen, maar het dier dat op je bank ligt te slapen, brengt veel meer uren door in tekengebied dan jij. Een kat die door hoog gras patrouilleert, een konijn in een ren in de tuin, een fret op het gazon — ze strijken allemaal langs precies de begroeiing waar teken op de loer liggen. Dit moet je weten als eigenaar van een kat of klein huisdier: hoe je controleert, hoe je een teek veilig verwijdert en welke middelen nooit op welk dier mogen.

Krijgen katten echt teken?

Ja. Buitenkatten worden regelmatig gebeten, en zelfs katten met een klein territorium lopen risico. Teken springen niet en vallen ook niet uit bomen: ze zitten op gras en lage begroeiing met hun voorpoten uitgestrekt — dat gedrag heet ‘questing’ — en grijpen alles wat langs strijkt. Een kat die op neushoogte door het struikgewas sluipt, is een ideaal doelwit.

Twee dingen maken katten een ander verhaal dan honden. Ten eerste poetsen katten zich heel grondig, dus alles wat je op de vacht aanbrengt, komt in hun bek terecht. Ten tweede wordt de ziekte van Lyme bij katten zelden klinisch vastgesteld — maar dat is een schrale troost, want de teek die je kat mee naar binnen neemt, kan loslaten en zich aan een mens vasthechten. Teken in huis komen vaak via huisdieren binnen. Hondeneigenaren hebben hun eigen checklist, die we bespraken in zo bescherm je je hond op natuurlijke wijze tegen teken.

Waar teken zich verstoppen op een kat of klein huisdier

Teken houden van dunne huid, warmte en plekken die het dier zelf moeilijk kan poetsen. Ga met je vingertoppen langzaam door de vacht en voel naar een klein, stevig bultje — van een maanzaadje tot een erwt groot, afhankelijk van hoe lang de teek al heeft gezogen.

• In en achter de oren — bij katten de meest voorkomende plek
• Kop, snuit en rond de oogleden
• Onder de halsband, langs keel en nek
• Oksels, liezen en de binnenkant van de achterpoten
• Tussen de tenen en rond de staartbasis

Controleer bij konijnen en cavia’s de oren, de nek en de huidplooien rond de staart.

Zo verwijder je een teek veilig bij een kat

Snelheid is belangrijker dan een perfecte techniek. Hoe langer een teek zuigt, hoe groter de kans dat ziekteverwekkers worden overgedragen, dus verwijder hem zodra je hem vindt.

1. Laat iemand anders het dier vasthouden en kalmeren — een spartelende kat en een scherp instrument zijn geen goede combinatie.
2. Duw de vacht opzij, zodat je ziet waar de teek de huid raakt.
3. Pak de teek met een puntig pincet vast of schuif een tekenhaakje onder zijn lijf, zo dicht mogelijk bij de huid — houd de teek zelf vast, niet het opgezwollen achterlijf.
4. Trek met gelijkmatige druk rustig omhoog. Niet draaien, rukken of in het lijf knijpen.
5. Maak de plek schoon met water of een ontsmettingsmiddel dat veilig is voor dieren, en was je handen.
6. Houd de plek twee tot drie weken in de gaten. Roodheid, zwelling, afscheiding, lusteloosheid, kreupelheid of verlies van eetlust zijn redenen om je dierenarts te bellen.

Wat je níet moet doen, is net zo belangrijk. Brand de teek niet weg en smoor hem niet in olie, vaseline, nagellak of alcohol — die methoden irriteren de teek, waardoor hij zijn maaginhoud in het wondje kan terugbraken. Breken de monddelen af in de huid, laat ze dan zitten; ze gedragen zich als een splinter en worden meestal vanzelf afgestoten. Voor mensen gelden dezelfde principes, die we uitleggen in zo verwijder je een teek veilig.

Waarom een tekenmiddel voor honden een kat kan doden

Dit is het deel dat je vooral moet onthouden. Veel spot-ons en tekenbanden voor honden bevatten permethrine, een synthetisch pyrethroïde. Honden kunnen het voldoende afbreken; katten niet, en geconcentreerde permethrine veroorzaakt bij katten trillingen, kwijlen, oververhitting, epileptische aanvallen en de dood. Het Britse Veterinary Medicines Directorate voert hier een doorlopende campagne over, en blootstelling gebeurt vaak indirect — een onbehandelde kat kruipt tegen een net behandelde hond aan.

Daaruit volgen twee regels. Bewaar antiparasitaire middelen voor honden en katten fysiek gescheiden en kijk elke keer opnieuw op het etiket voor welke diersoort het middel bedoeld is. En houd de kat na een behandeling van de hond met een permethrine-spot-on uit de buurt van die hond, tot de aanbrengplek helemaal droog is.

Etherische oliën verdienen een eigen waarschuwing. Katten zijn ongewoon gevoelig voor fenolen en terpenen, en door het poetsen krijgen ze het gegarandeerd binnen. Een zelfgemaakt oliemengsel dat je op een kat dept, is geen mildere optie dan een toegelaten middel — het is een ongemeten dosis voor het dier dat er het slechtst mee overweg kan.

Teken bij konijnen, cavia’s en fretten

Ook kleine huisdieren krijgen teken, vooral konijnen met een ren in de tuin en fretten die buiten mogen rondlopen. Het verwijderen gaat op dezelfde manier, maar met extra voorzichtigheid: hun huid is dun en scheurt makkelijk, dus gebruik een goed tekenhaakje in plaats van een bot pincet, en laat het aan een dierenarts over als je het niet zeker weet. De behandeling is het grotere probleem — een aantal antiparasitaire middelen die bij honden standaard zijn, is bij konijnen gecontra-indiceerd, en veel middelen zijn helemaal niet toegelaten voor kleine zoogdieren, wat betekent dat er geen vastgestelde veilige dosis is. Er gaat niets op een konijn, cavia of fret zonder advies van een dierenarts, hoe natuurlijk het etiket ook klinkt.

Verminder de tekendruk rond je huis

• Houd het gazon kort, maai hoog gras langs hekken en paden en ruim bladafval en takkenhopen op — teken hebben vocht en schaduw nodig.
• Houd een gemaaide strook of grindstrook aan tussen de tuin en een bosrand of ruig grasland.
• Zet hokken, rennen en catio’s op kort gras of een verharde ondergrond, liever in de zon dan in de schaduw.
• Maak de tekencontrole een vaste gewoonte: bij kleine huisdieren na elk moment buiten, bij katten in het seizoen dagelijks.

Hoe incognito® helpt

Voor de duidelijkheid: onze producten zijn ontwikkeld en getest voor de menselijke huid en niet bedoeld voor gebruik bij dieren. Breng ze niet aan op een kat, konijn of ander huisdier. Wat we wel kunnen doen, is de persoon beschermen die de hond uitlaat, het gras maait of in het struikgewas achter een kat aan kruipt — jij bent in hetzelfde leefgebied, in hetzelfde seizoen, en niemand controleert jouw enkels voor je.

Onze insectenwerende spray zonder DEET gebruikt PMD (Citrepel®), een plantaardige werkzame stof uit dezelfde klasse die de CDC en het EPA naast DEET noemen, en wordt aanbevolen tegen muggen en teken. De spray is klinisch bewezen, vegan en biologisch afbreekbaar — en dat telt ook als je spuit in een tuin die je met je dieren deelt. Ben je langer buiten in tekengebied, dan combineert de Set actieve tekenbescherming de spray met de rest van je routine.

Veelgestelde vragen

Mag ik de tekenspot-on van mijn hond bij mijn kat gebruiken?
Nee. Spot-ons voor honden bevatten vaak permethrine, dat katten niet goed kunnen afbreken en dat ernstige, soms dodelijke vergiftiging veroorzaakt. Gebruik alleen middelen die voor katten zijn toegelaten.

Hoe verwijder ik thuis een teek bij mijn kat?
Pak de teek met een puntig pincet of een tekenhaakje vlak bij de huid vast en trek hem gelijkmatig omhoog, zonder te draaien. Maak de plek daarna schoon en houd die een paar weken in de gaten.

Kunnen katten de ziekte van Lyme krijgen door teken?
De ziekte van Lyme wordt bij katten zelden klinisch vastgesteld, maar besmette teken die mee naar binnen komen, kunnen zich aan mensen vasthechten. Teken verwijderen en in huis controleren blijft dus belangrijk.

Is het veilig om etherische oliën op mijn kat te doen tegen teken?
Nee. Katten zijn erg gevoelig voor geconcentreerde etherische oliën zoals tea tree-olie, en tijdens het poetsen krijgen ze alles binnen wat op hun vacht zit. Vraag in plaats daarvan je dierenarts om advies.

Mag ik een insectenwerend middel voor mensen bij mijn huisdier gebruiken?
Nee. Insectenwerende middelen voor mensen, ook die van incognito®, zijn ontwikkeld voor de menselijke huid. Bescherm jezelf ermee en laat een dierenarts bepalen wat geschikt is voor het dier.

Hoe vaak moet ik mijn kat op teken controleren?
Tijdens het tekenseizoen dagelijks als je kat naar buiten gaat, en bij konijnen, cavia’s en fretten na elk moment buiten. Controleer eerst de oren, nek, oksels en tenen.

Bronnen

• Veterinary Medicines Directorate (GOV.UK) — Permethrin: don’t put your cat at risk
• CDC — Preventing tick bites
• CDC — About ticks and tickborne disease
• ECDC — Ixodes ricinus factsheet
• NHS — Lyme disease
• EPA — Skin-applied repellent ingredients

Dit artikel bevat algemene informatie en vervangt geen advies van een dierenarts of arts. Is je huisdier ziek na een tekenbeet of na een vermoedelijke reactie op een antiparasitair middel, neem dan direct contact op met je dierenarts. Lees altijd het etiket van het product en volg de aanwijzingen op.