Picaridine vs. PMD vs. DEET: welke werkzame stof past bij jou?

In het kort – de belangrijkste punten

• DEET, picaridine (icaridine) en PMD zijn de drie meest aanbevolen werkzame stoffen in insectenwerende middelen voor op de huid. Gezondheidsinstanties zoals het CDC en de US EPA noemen alle drie als effectieve opties.
• DEET is al lang de maatstaf, met tientallen jaren aan gegevens, maar het heeft een sterke geur en kan plastic, synthetische stoffen en gecoate brillenglazen beschadigen.
• Picaridine is een vrijwel geurloze synthetische stof die bij vergelijkbare concentraties ongeveer even goed presteert als DEET en plastic niet aantast.
• PMD (para-menthaan-3,8-diol) is een werkzame stof van plantaardige oorsprong die toezichthouders in dezelfde aanbevolen categorie plaatsen als de synthetische stoffen – een van de weinige opties van plantaardige oorsprong die steeds weer op die lijsten staan.
• De werkzame stof maakt minder uit dan je denkt. Dekking, concentratie en opnieuw aanbrengen bepalen of je gestoken wordt.

Sta je voor een schap vol insectenwerende middelen, dan kies je eigenlijk tussen drie moleculen: DEET, picaridine en PMD. Al het andere op het etiket – de geur, de fles, de marketing – komt bovenop een van die werkzame stoffen. In deze gids vergelijken we ze op werkzaamheid, gevoel op de huid, veiligheidsprofiel en praktische voor- en nadelen, zodat je de stof kiest die past bij je huid, je uitrusting en je reis.

De drie werkzame stoffen in één oogopslag

DEET: al lang de maatstaf

DEET (N,N-diethyl-meta-toluamide) wordt sinds 1957 door het grote publiek gebruikt en is de stof waartegen de meeste studies naar werkzaamheid worden afgezet. Het werkt tegen muggen, teken, knutten en stekende vliegen, en een hogere concentratie verlengt de werkingsduur, niet de kracht – een product met 30% weert niet sterker dan een met 15%, het werkt gewoon langer.

De praktische nadelen zijn goed gedocumenteerd en hebben niets met bangmakerij te maken. DEET is een oplosmiddel. Het maakt plastic zacht en dof, en kan zo sporen achterlaten op horlogebandjes, telefoonschermen, zonnebrillenglazen, vislijn en de coating van regenjassen. Het heeft een kenmerkende chemische geur, voelt vettig aan en prikt flink als het in je ogen of in een schaafwond komt. Ook breekt het zonnebrandcrème af als je de lagen in de verkeerde volgorde aanbrengt.

Picaridine (icaridine): de vrijwel geurloze synthetische stof

Picaridine – in Europa icaridine genoemd – werd in de jaren tachtig ontwikkeld en raakte in de jaren 2000 breed ingeburgerd. In directe vergelijkingstests presteert het bij vergelijkbare concentraties ongeveer even goed als DEET tegen muggen en teken. Daarom vermeldt de EPA het naast DEET als geregistreerde werkzame stof voor op de huid.

Het grote voordeel is eerder cosmetisch dan chemisch: het is vrijwel geurloos, voelt droog aan op de huid en lost plastic niet op. Werk je met optiek, camera-uitrusting of synthetische functionele kleding en wil je een synthetische werkzame stof, dan is picaridine de praktische keuze. In sommige landen is het minder makkelijk verkrijgbaar dan DEET, en voor een langere beschermingsduur heb je formules met 20% nodig.

PMD: een plantaardige werkzame stof die toezichthouders wél erkennen

PMD (para-menthaan-3,8-diol) is de uitzondering: een molecuul van plantaardige oorsprong dat in dezelfde aanbevolen categorie valt als de twee synthetische stoffen. Dat onderscheid is belangrijk. De meeste plantaardige oliën die als insectenwerend middel worden verkocht (citronella, lavendel, pepermunt, geranium), verdampen binnen enkele minuten en zijn niet geregistreerd als effectieve werkzame stof. PMD is anders: het is stabiel, het werkt lang en het staat op de lijsten met insectenwerende middelen van het CDC en de EPA onder de noemer OLE/PMD.

Waar PMD vandaan komt

PMD wordt meestal gemaakt uit citroeneucalyptusolie (Corymbia citriodora), en daarom groeperen instanties het als OLE/PMD. Het kan ook uit andere bronnen worden gewonnen – het PMD in de producten van incognito® wordt gewonnen uit Java-citronella (Cymbopogon winterianus) en geleverd onder de merknaam Citrepel®.

Een belangrijke kanttekening: gezuiverd PMD is niet hetzelfde als citronellaolie of onbewerkte citroeneucalyptusolie. Met een flesje etherische olie bereik je niet hetzelfde resultaat. De werkzame stof moet het geïsoleerde, gestandaardiseerde molecuul zijn, in een goede concentratie.

Welke kies je dan?

Er is geen winnaar voor elke situatie. Kies de werkzame stof die bij de situatie past:

• Gebieden met een hoog risico op ziekten (malaria, dengue, gele koorts): gebruik een beproefde werkzame stof in een voldoende hoge concentratie, breng die goed aan en combineer het met een geïmpregneerde klamboe en bedekkende kleding. Volg het reisgezondheidsadvies voor jouw specifieke bestemming.
• Teken in Europese bossen en graslanden: alle drie de werkzame stoffen worden aanbevolen tegen teken. Combineer het middel met lichte kleding, je broekspijpen in je sokken en een controle van je hele lichaam binnen een paar uur.
• Je draagt een bril, gebruikt een camera of draagt functionele kleding: vermijd DEET. Picaridine of PMD beschadigt de coatings niet.
• Je houdt niet van chemische geuren of hebt een gevoelige huid: PMD of picaridine, allebei lichter en minder agressief voor de huid dan DEET.
• Je wilt iets van plantaardige oorsprong, zonder in te leveren op bewijs: PMD is een van de weinige plantaardige werkzame stoffen met de steun van toezichthouders.
• Kinderen: het leeftijdsadvies verschilt per product en per land. Volg altijd het etiket van de fles die je koopt in plaats van een algemene vuistregel.

Wat echt bepaalt of je gestoken wordt

De keuze van de werkzame stof bepaalt grofweg de laatste 20% van het resultaat. De eerste 80% draait om het aanbrengen:

1. Smeer elke blote centimeter in. Muggen vinden het gaatje wel. Enkels, je nek, het strookje tussen sok en broekspijp en de bovenkant van je handen worden klassiek vergeten.
2. Breng het op tijd opnieuw aan. Zweet, zwemmen, afdrogen en warm weer verkorten allemaal de beschermingsduur. Houd je aan het interval op het etiket in plaats van te wachten tot je een steek voelt.
3. Eerst zonnebrandcrème, dan het insectenwerende middel. Laat de zonnebrandcrème een paar minuten intrekken en breng het insectenwerende middel er daarna overheen aan.
4. Vertrouw niet alleen op het insectenwerende middel. Lange mouwen in de schemering, een ventilator op het terras, horren voor de ramen en een klamboe doen meer dan de meeste mensen denken.

Zo helpt incognito®

Ga je liever voor een middel van plantaardige oorsprong? Onze Insectenwerende spray 100 ml is opgebouwd rond PMD (Citrepel®), is DEET-vrij, vegan en biologisch afbreekbaar, en wordt aanbevolen tegen zowel muggen als teken. Omdat er geen DEET in zit, wordt je zonnebril er niet dof van en wordt je horlogebandje in je dagrugzak niet zacht.

Voor jeukende insectenbeten (geen tekenbeten) die er toch doorheen komen – en een paar komen er altijd door – haalt Zap-Ease de jeuk mechanisch weg, zonder crème en zonder chemicaliën. Handig als je met kinderen op reis bent.

Veelgestelde vragen

Is picaridine beter dan DEET?
Geen van beide is altijd beter. Bij vergelijkbare concentraties presteren ze ongeveer gelijk tegen muggen en teken. Picaridine wint op geur en doordat het plastic niet beschadigt; DEET heeft een langere staat van dienst en is breder verkrijgbaar.

Werkt PMD net zo goed als DEET?
PMD wordt door het CDC en de EPA erkend als effectieve geregistreerde werkzame stof, naast DEET en picaridine. Directe vergelijkingen hangen af van de concentratie en de formule, dus lees de beschermingsduur op elk etiket in plaats van op aannames te vertrouwen.

Is PMD hetzelfde als citronellaolie?
Nee. PMD is een gezuiverd, gestandaardiseerd molecuul met een stabiele beschermingsduur. Onbewerkte citronella- of citroeneucalyptusolie verdampt snel en biedt geen vergelijkbare bescherming.

Kan ik insectenwerend middel en zonnebrandcrème samen gebruiken?
Ja. Breng eerst zonnebrandcrème aan, laat die intrekken en breng daarna het insectenwerende middel erover aan. Gebruik geen combinatieproducten met SPF en insectenwerend middel als je de zonnebrandcrème veel vaker opnieuw moet aanbrengen dan het insectenwerende middel.

Welke werkzame stof is veilig voor kinderen?
Het leeftijdsadvies verschilt per product, concentratie en land. Kijk op het etiket van het specifieke product – dat is het enige advies dat geldt voor wat je echt in handen hebt.

Betekent een hoger percentage sterkere bescherming?
Nee – het betekent vooral langere bescherming. Een hogere concentratie verlengt de tijd tot je opnieuw moet insmeren; insecten worden er niet krachtiger door afgeweerd.

Bronnen

• US EPA – Werkzame stoffen in insectenwerende middelen voor op de huid
• US EPA – Vind het insectenwerende middel dat bij je past
• CDC – Muggenbeten voorkomen
• ECDC – Beschermende maatregelen tegen muggen
• NHS – Insectenbeten en -steken
• Maia & Moore (2011), Malaria Journal – Plant-based insect repellents: a review of their efficacy, development and testing

Dit artikel bevat algemene informatie en is geen medisch advies. Volg altijd de gebruiksaanwijzing op het etiket van je insectenwerende middel, en vraag een apotheker, arts of centrum voor reizigersadvies om advies over bescherming voor een specifieke bestemming, tijdens de zwangerschap of voor een jong kind.

Geschreven door het team van incognito®.