Kort antwoord: ja, het grootste deel van september en vaak tot ver in oktober. De herfst voelt als het einde van het seizoen van beten en steken, maar verschillende bijtende en stekende soorten zijn juist het actiefst op het moment dat wij stoppen met onszelf te beschermen.
De belangrijkste punten
- Muggen blijven actief zolang de temperatuur overdag boven ongeveer 10 °C ligt, en in een groot deel van Europa betekent dat september en een flink deel van oktober.
- Teken hebben in de herfst een tweede piek – ze zijn actief zodra de grond warmer is dan ongeveer 5–7 °C, dus in een zachte herfst blijft het risico op de ziekte van Lyme en tekenencefalitis (TBE) bestaan.
- Wespen en hoornaars zijn op hun hardnekkigst in de nazomer en de vroege herfst, wanneer hun kolonies uiteenvallen en de werksters op zoek gaan naar suiker.
- Herfstmijten, kriebelmuggen en dazen kunnen tot in september nog bijten, vooral in grasland, bij water en op warme dagen.
- De vuistregel: blijf insectenwerend middel gebruiken tot je een flinke reeks koude nachten hebt gehad – niet alleen omdat de kalender zegt dat het herfst is.
Elk jaar gebeurt hetzelfde. De vakantie is voorbij, de avonden koelen af, de muggenspray verdwijnt achter in de la – en dan levert een warme week eind september een nieuwe lading beten op. In Midden- en West-Europa is de herfst geen insectvrij seizoen; het is een seizoen waarin de mix van bijtende soorten verandert en wij minder alert zijn. Dit is wat er in september en oktober nog rondvliegt en rondkruipt, en wanneer je echt kunt stoppen.
Waarom insecten niet stoppen op 1 september
De activiteit van insecten en teken hangt af van temperatuur, luchtvochtigheid en daglicht, niet van de kalender. De meeste bijtende insecten worden trager als de gemiddelde temperatuur daalt, maar de grenzen liggen lager dan je zou denken:
- Muggen hebben warmte nodig om te vliegen en te steken. Onder ongeveer 10 °C neemt hun activiteit sterk af, maar op een zachte herfstmiddag wordt die grens makkelijk gehaald.
- Teken zijn helemaal geen insecten en kunnen veel beter tegen kou. Ze gaan op zoek naar een gastheer zodra de temperatuur op grondniveau boven ongeveer 5–7 °C komt.
- Wespen blijven actief tot de eerste strenge vorst de werksters doodt.
Tel daarbij op dat de herfst in Europa steeds zachter en langer wordt, en het is duidelijk waarom het seizoen van beten en steken tegenwoordig regelmatig doorloopt tot ver na de schoolvakanties.
Wat er in september en oktober nog bijt en steekt
Muggen – vooral Culex
Muggen aan het eind van het seizoen zijn vaak Culex-soorten en niet de agressieve dagstekers van hartje zomer. Ze zijn het actiefst in de schemering en na het donker, ze gebruiken regentonnen, verstopte dakgoten en vergeten emmers graag als broedplaats, en het is de groep die in Zuid- en Midden-Europa in verband wordt gebracht met het westnijlvirus, waar het transmissieseizoen meestal tot in oktober doorloopt. De herfstgeneratie is ook de generatie die je het vaakst naar binnen volgt als de nachten afkoelen.
Teken – de vergeten herfstpiek
Ixodes-teken hebben in een groot deel van Europa twee activiteitspieken: een in het voorjaar en een tweede in de herfst. Koeler, vochtiger weer bevalt ze juist goed, en de herfst is het hoogseizoen voor activiteiten waarbij je risico loopt – paddenstoelen zoeken, boswandelingen, tuinieren, bladeren ruimen. Het infectierisico wordt niet kleiner omdat het oktober is: de ziekte van Lyme en tekenencefalitis (TBE) blijven allebei mogelijk. Over teken in koud weer schreven we uitgebreider in Zijn teken actief in de winter?.
Wespen en hoornaars
De vroege herfst is het hoogseizoen voor wespenoverlast. Zodra de kolonie stopt met het grootbrengen van broed, verliezen de werksters hun taak om eiwitten te verzamelen en schakelen ze over op suiker – daarom duiken ze in september ineens op bij elk glas wijn, elke pruimenboom en elke picknicktafel. Insectenwerende middelen voor op de huid houden ze niet tegen, dus je hebt een andere aanpak nodig: houd eten en zoete drankjes afgedekt, blijf rustig in plaats van te meppen, en kijk in je glas voordat je drinkt. Meer over reacties en preventie lees je in onze gids over wespen- en hoornaarsteken.
Herfstmijten, kriebelmuggen en dazen
De larven van herfstmijten (ook wel oogstmijten genoemd) hebben hun piek van de nazomer tot in oktober en veroorzaken na een tijd in het gras hevig jeukende groepjes bultjes rond de enkels, de tailleband en de rand van je sokken – zie herfstmijten en hun beten. Kriebelmuggen bij stromend water en dazen op warme dagen kunnen ook tot ver in september blijven bijten.
Risico op beten in de herfst in één oogopslag
| Soort | September | Oktober | Stopt bij |
|---|---|---|---|
| Muggen (Culex en andere) | Hoog | Gemiddeld | Aanhoudend dagen onder ~10 °C |
| Teken | Hoog (tweede piek) | Hoog | Grondvorst / onder ~5 °C |
| Wespen en hoornaars | Zeer hoog | Gemiddeld | Eerste strenge vorst |
| Herfstmijten | Hoog | Laag–gemiddeld | Eerste vorst |
| Dazen en kriebelmuggen | Gemiddeld | Laag | Koele, natte periodes |
Wanneer kun je dan echt stoppen met insectenwerend middel?
Kijk naar het weer, niet naar de datum:
- Smeer nog steeds insectenwerend middel op elke dag boven ongeveer 10 °C als je in de schemering buiten bent, bij water, of in het gras en het bos.
- Blijf je tegen teken beschermen bij elke wandeling door bos, hoog gras of bladafval tot je herhaaldelijk grondvorst hebt gehad – dat is meestal pas laat in de herfst, niet aan het begin.
- Controleer jezelf op teken na elke herfstwandeling, precies zoals je in juni zou doen. Nimfen zijn in de herfst klein en makkelijk over het hoofd te zien.
- Stop pas als het weer dat ook doet. Een week met koude nachten en maxima overdag onder de tien graden is een veel beter signaal dan de herfstnachtevening.
Handige gewoonten voor de herfst
- Gooi staand water weg in de tuin als je de tuinmeubels opruimt – in oud regenwater ontwikkelt zich de laatste generatie muggen.
- Kleed je goed voor wandelingen door de bladeren: een lange broek, sokken over je broekspijpen en lichte kleuren maken teken en mijten makkelijker zichtbaar.
- Douche en verkleed je na het tuinieren – zo verwijder je teken die zich nog niet hebben vastgezet en larven van herfstmijten voordat ze zich nestelen.
- Laat de horren voor de ramen een paar weken langer zitten dan nodig lijkt; door de koelere nachten zoeken muggen het binnen op.
- Behandel beten meteen, zodat krabben in de herfst niet uitloopt op een infectie van opengekrabde huid.
Zo helpt incognito®
Voor bescherming in de herfst heb je geen ander product nodig – alleen een gewoonte die wat langer duurt. Onze Insectenwerende spray 100 ml is DEET-vrij en gebaseerd op PMD (para-menthaan-3,8-diol) onder de merknaam Citrepel®, gewonnen uit Java-citronella (Cymbopogon winterianus). PMD is dezelfde klasse plantaardige werkzame stof die gezondheidsinstanties naast DEET en picaridine noemen, het is klinisch bewezen, vegan en biologisch afbreekbaar, en het wordt aanbevolen tegen zowel muggen als teken – precies de combinatie die je nodig hebt voor een herfstwandeling. Voor jeukende insectenbeten (geen tekenbeten) die er toch doorheen komen, haalt Zap-Ease de ergste jeuk weg, zonder dat je een medicijnkastje nodig hebt.
Veelgestelde vragen
Heb je in september nog muggenspray nodig?
Meestal wel. Muggen blijven actief zolang het overdag warmer is dan ongeveer 10 °C, en septemberavonden voldoen daar regelmatig aan – vooral bij water of in tuinen met staand water.
Zijn teken in de herfst nog actief?
Ja, en in een groot deel van Europa is de herfst zelfs een tweede piek. Teken gaan op zoek naar een gastheer zodra de temperatuur van de grond boven ongeveer 5–7 °C ligt. Boswandelingen, tuinieren en paddenstoelen zoeken in september en oktober brengen dus een reëel risico met zich mee.
Waarom zijn wespen in de nazomer en de herfst zo agressief?
Hun kolonies stoppen met het grootbrengen van broed, waardoor de werksters niet langer op eiwitten jagen maar op zoek gaan naar suiker. Daardoor komen ze af op eten, drinken en afgevallen fruit, waar ze veel vaker mensen tegenkomen.
Wanneer kan ik dit jaar eindelijk stoppen met insectenwerend middel?
Als het weer echt is omgeslagen: een aanhoudende periode met koude dagen en herhaaldelijk grondvorst. Eén koele week in september betekent nog niet het einde van het seizoen.
Komen muggen in de herfst vaker naar binnen?
Ja. Als de nachten afkoelen, worden muggen aangetrokken door de warmte en beschutting van gebouwen. Horren, ramen die in de schemering dicht zijn en het weghalen van waterbronnen binnenshuis zijn in deze tijd van het jaar dus extra belangrijk.
Hebben kinderen in de herfst ook insectenwerend middel nodig?
Voor kinderen geldt dezelfde seizoenslogica, en de herfst is voor hen bij uitstek het seizoen van bladerhopen en hoog gras. Volg altijd het leeftijdsadvies op het etiket van het product in plaats van een algemene vuistregel.
Bronnen
- ECDC – Beschermende maatregelen tegen muggen, teken en andere geleedpotigen
- ECDC – Infectie met het westnijlvirus
- CDC – Muggenbeten voorkomen
- US EPA – Werkzame stoffen in insectenwerende middelen voor op de huid
- NHS – Insectenbeten en -steken
- NHS – De ziekte van Lyme
Dit artikel bevat algemene informatie en is geen medisch advies. Wordt een beet steeds pijnlijker, breidt hij zich uit of raakt hij geïnfecteerd, krijg je huiduitslag na een tekenbeet of reageer je heftig op een steek? Vraag dan medisch advies. Volg altijd de gebruiksaanwijzing op het etiket van het product.