Malariatabletten en insectenwerend middel: waarom profylaxe alleen niet genoeg is

De belangrijkste punten: malariatabletten en insectenwerend middel

• Malariatabletten voorkomen niet dat muggen je steken. Ze werken op de parasiet na een besmette beet, en de Britse richtlijnen voor reisgezondheid zijn duidelijk: geen enkel schema is 100 procent effectief.
• Muggenbeten voorkomen is de eerste verdedigingslinie, of er nu tabletten worden voorgeschreven of niet. Experts raden de ABCD-aanpak aan: Awareness (bewustzijn van het risico), Bite avoidance (beten vermijden), Chemoprofylaxe (tabletten) waar nodig en snelle Diagnose.
• Malariamuggen (Anopheles) steken vooral van de schemering tot zonsopgang, dus na zonsondergang zijn een insectenwerend middel, lange mouwen en een geïmpregneerde klamboe het belangrijkst.
• Een insectenwerend middel dekt ook af wat tabletten niet kunnen: dengue, chikungunya en zika worden verspreid door muggen van het geslacht Aedes, die overdag steken, en malariatabletten bieden daar geen bescherming tegen.
• Elke koorts tijdens de reis of tot een jaar erna vraagt om snelle medische hulp, ook als je elke tablet hebt ingenomen.

Veel reizigers verlaten de reiskliniek met een doosje malariatabletten en het gevoel dat ze klaar zijn. Een begrijpelijke vergissing, maar wel een riskante. Malariaprofylaxe (in het Duits Malariaprophylaxe) is een belangrijke beschermingslaag, maar is nooit bedoeld om op zichzelf te werken. In deze gids lees je wat malariatabletten precies doen, waarom een insectenwerend middel en beten vermijden essentieel blijven, en hoe je beide combineert op een reis naar Afrika, Azië of Latijns-Amerika.

Wat doen malariatabletten eigenlijk?

Malaria wordt veroorzaakt door parasieten van het geslacht Plasmodium, die worden overgedragen via de beet van een besmette vrouwelijke mug van het geslacht Anopheles. Malariatabletten (chemoprofylaxe) houden geen muggen op afstand en voorkomen de beet niet. Ze werken op de parasiet in je lichaam na een besmette beet, met als doel te voorkomen dat je ziek wordt.

Veelgebruikte middelen die in Europa worden voorgeschreven, zijn atovaquon–proguanil, doxycycline en mefloquine. Welk middel bij je past, hangt af van je bestemming, je gezondheid, andere medicijnen die je gebruikt, een eventuele zwangerschap, de duur van je reis en je budget. Elk middel heeft een eigen schema: met sommige begin je een of twee dagen voor vertrek, met andere één tot drie weken ervoor, en alle gebruik je nog een vaste periode door nadat je het malariagebied hebt verlaten. Laat de keuze voor het middel altijd over aan een arts, apotheker of reiskliniek.

Waarom profylaxe alleen niet genoeg is

1. Geen enkele tablet is 100 procent effectief

De Britse richtlijnen voor reisgezondheid stellen onomwonden dat geen enkel malariaschema 100 procent effectief is, maar dat een combinatie van preventieve maatregelen aanzienlijke bescherming biedt. Resistentie in sommige regio’s, vergeten doses, braken of diarree die de opname beïnvloeden, en te vroeg stoppen na thuiskomst kunnen de bescherming nog verder verminderen.

2. Minder beten betekent minder kans op infectie

Elke beet van een besmette mug is een nieuwe kans voor de parasiet. Tabletten verkleinen de kans dat een infectie tot ziekte leidt; muggenbeten voorkomen verkleint het aantal infecties überhaupt. Daarom noemt TravelHealthPro effectieve bescherming tegen beten de eerste verdedigingslinie tegen malaria, ongeacht of tabletten worden aanbevolen.

3. In sommige gebieden volstaat beten vermijden

In veel malariagebieden met een lager risico adviseren de richtlijnen beten vermijden en alertheid, zonder tabletten. Daar zijn een insectenwerend middel, kleding en klamboes je belangrijkste bescherming, geen reservemaatregel.

4. Tabletten beschermen niet tegen andere door muggen overgedragen ziekten

Malaria is maar een van de infecties die muggen in de tropen verspreiden. Dengue, chikungunya en zika worden overgebracht door muggen van het geslacht Aedes, die vooral overdag steken, ook in steden. Malariatabletten doen daar niets tegen. Onze gids over door muggen overgedragen ziekten in Zuidoost-Azië laat zien hoe die risico’s op één reis samenkomen.

Het ABCD van malariapreventie

De vier stappen werken samen. De meeste vermijdbare gevallen beginnen doordat er één wordt overgeslagen, meestal B of D.

Zo combineer je tabletten en een insectenwerend middel op reis

1. Begin op tijd met je tabletten en zet een dagelijkse of wekelijkse herinnering op je telefoon. Neem genoeg mee voor de hele kuur plus een paar extra dagen.
2. Breng vóór de schemering een insectenwerend middel aan op alle onbedekte huid, en breng het opnieuw aan zoals het etiket aangeeft, na het zwemmen of flink zweten.
3. Gebruik eerst zonnebrandcrème en daarna een insectenwerend middel als je overdag op pad bent. Laat de zonnebrandcrème een paar minuten intrekken voordat je het insectenwerende middel erover aanbrengt.
4. Bedek je huid ’s avonds met losse, lichtgekleurde kleding met lange mouwen en een lange broek, en stop je broekspijpen in je sokken als je door het gras loopt.
5. Slaap beschermd: in een kamer met airco of goede horren, of onder een met insecticide geïmpregneerde klamboe die je onder de matras instopt.
6. Ga door na vertrek: maak de tabletkuur af en let tot een jaar na thuiskomst op koorts, koude rillingen, hoofdpijn of spierpijn.

Meer praktische gewoonten vind je in onze gids over muggenbeten voorkomen op reis, en in onze checklist met wat een reiskliniek controleert voor een tropische reis.

Veelgemaakte fouten van reizigers

• Stoppen met de tabletten in het vliegtuig naar huis. De doses na de reis zijn belangrijk, omdat parasieten die je in de laatste dagen van je reis hebt opgelopen zich dan nog kunnen ontwikkelen.
• Alleen ’s avonds een insectenwerend middel gebruiken. Prima tegen Anopheles, maar muggen van het geslacht Aedes, die overdag steken, brengen dengue en chikungunya over.
• Te weinig aanbrengen. Een dunne, vlekkerige laag laat plekken onbeschermd. Breng het gelijkmatig aan op alle blote huid.
• Denken dat koorts gewoon griep is. Malaria kan in het begin op griep lijken. Elke koorts na een reis naar een malariagebied is een reden om nog dezelfde dag medische hulp te zoeken.
• Zonder tabletten familie bezoeken. Mensen die vrienden en familie in West-Afrika bezoeken, vormen elk jaar de grootste groep malariagevallen onder reizigers die terugkeren naar het VK, vaak omdat ze denken het risico goed te kennen.

Zo helpt incognito®

Beten vermijden werkt alleen als je consequent een insectenwerend middel gebruikt, elke avond van je reis. Onze insectenwerende spray is zonder DEET en werkt met PMD (Citrepel®), een plantaardige werkzame stof gewonnen uit Java-citronella. De spray is klinisch bewezen, aanbevolen tegen muggen en teken, vegan en biologisch afbreekbaar. Voor langere reizen bundelt de Elite-reisset de reisessentials uit het assortiment van incognito®. Gebruik het naast de malariatabletten die je arts voorschrijft, nooit in plaats daarvan, en volg altijd het etiket.

Veelgestelde vragen

Heb ik nog een insectenwerend middel nodig als ik malariatabletten slik?
Ja. Malariatabletten voorkomen geen beten en geen enkel schema is 100 procent effectief. Experts in reisgezondheid raden het voorkomen van beten aan als eerste verdedigingslinie, met tabletten als extra laag waar dat wordt geadviseerd.

Beschermen malariatabletten tegen dengue of zika?
Nee. Malariatabletten werken alleen op malariaparasieten. Dengue, chikungunya en zika worden verspreid door muggen van het geslacht Aedes, die overdag steken, dus ook overdag zijn een insectenwerend middel en bedekkende kleding nodig.

Wanneer steken malariamuggen?
Anopheles-muggen, die malaria overbrengen, steken vooral tussen de schemering en zonsopgang. Breng vóór zonsondergang een insectenwerend middel aan, bedek je huid ’s avonds en slaap onder een geïmpregneerde klamboe of in een kamer met horren.

Kan ik zonnebrandcrème en een insectenwerend middel samen gebruiken?
Ja. Breng eerst zonnebrandcrème aan, laat die een paar minuten intrekken en breng daarna het insectenwerende middel erover aan. Breng elk product opnieuw aan volgens het eigen etiket.

Wat moet ik doen als ik koorts krijg na een reis naar een malariagebied?
Zoek nog dezelfde dag met spoed medische hulp en vertel de arts waar je bent geweest. Dat geldt ook als je al je tabletten hebt ingenomen, en tot een jaar na thuiskomst.

Bronnen

• NaTHNaC TravelHealthPro – Factsheet malaria
• UKHSA – Richtlijnen voor malariapreventie voor reizigers uit het VK
• NHS – Malaria
• WHO – Factsheet malaria
• ECDC – Malaria
• ECDC – Beschermende maatregelen tegen muggen
• EPA – Werkzame stoffen in insectenwerende middelen voor op de huid

Geschreven door het team van incognito®. Dit artikel is algemene informatie en geen medisch advies. Lees altijd het etiket en de productinformatie voordat je een insectenwerend middel gebruikt, en vraag een arts, apotheker of reiskliniek om advies over malariatabletten, vaccinaties en reisgezondheid voor jouw route, en over het gebruik van insectenwerende middelen bij kinderen, tijdens de zwangerschap of op een gevoelige huid.