Denguevaccinatie voor reizigers: voor wie is die eigenlijk bedoeld?

De belangrijkste punten: denguevaccinatie voor reizigers

• In Europa en het Verenigd Koninkrijk wordt het denguevaccin voor reizigers (Qdenga) vooral aanbevolen voor mensen van 4 jaar en ouder die al eens dengue hebben gehad en naar een land reizen waar dengue veel voorkomt.
• Heb je nog nooit dengue gehad, dan raden de meeste nationale adviesorganen – waaronder die in het Verenigd Koninkrijk (JCVI/NHS) en Duitsland (STIKO) – het vaccin voor op reis niet standaard aan.
• Het is een levend vaccin: het wordt niet gegeven tijdens de zwangerschap of borstvoeding, en ook niet aan mensen met een verzwakte afweer.
• De volledige vaccinatie bestaat uit twee doses met drie maanden ertussen, dus reizigers die ervoor in aanmerking komen, moeten ruim vooruit plannen.
• Gevaccineerd of niet: de Aedes-muggen die overdag bijten en dengue verspreiden, brengen ook chikungunya en zika over – beten voorkomen blijft de basis van je bescherming.

Dengue is inmiddels het door muggen overgedragen virus dat zich wereldwijd het snelst verspreidt, en door recordaantallen gevallen in Latijns-Amerika, Azië en het Caribisch gebied is denguevaccinatie voor reizigers een van de meestgestelde vragen bij reisklinieken geworden. Het korte antwoord verrast veel mensen: voor de meeste mensen die voor het eerst naar de tropen gaan, is het vaccin niet het belangrijkste middel. Hier lees je voor wie het echt bedoeld is, waarom, en wat alle anderen moeten doen.

Welke denguevaccins zijn er nu?

In Europa zijn twee denguevaccins toegelaten, maar er is er maar één relevant voor reizigers.

Qdenga (TAK-003)

Qdenga werd in 2022 door het Europees Geneesmiddelenbureau toegelaten voor volwassenen, jongeren en kinderen vanaf 4 jaar. Het bevat verzwakte (levend verzwakte) versies van alle vier de serotypen van het denguevirus – DENV-1, 2, 3 en 4. Het is het vaccin dat Britse, Duitse en andere Europese reisklinieken gebruiken, en in de meeste landen betaal je het zelf.

Dengvaxia

Dengvaxia was het eerste denguevaccin, maar het is alleen geschikt voor mensen met een in het laboratorium bevestigde eerdere infectie die in endemische gebieden wonen, en de fabrikant bouwt het af. In de reisgeneeskunde voor Europeanen speelt het eigenlijk geen rol.

Waarom het vaccin vooral bedoeld is voor mensen die al eens dengue hebben gehad

Dengue heeft een eigenaardigheid die de meeste infecties niet hebben: een tweede infectie met een ander serotype geeft een groter risico op ernstige dengue dan de eerste. Mensen die al eens dengue hebben gehad, hebben dus het meeste baat bij vaccinatie.

Voor mensen die nooit besmet zijn geweest, zijn de onderzoeksgegevens minder volledig. Qdenga beschermt goed tegen sommige serotypen, maar het bewijs voor bescherming tegen DENV-3 en DENV-4 bij mensen die nog niet eerder besmet waren, is beperkt. Door deze onzekerheid – en omdat het absolute risico voor een kort bezoek relatief laag is – kiezen deskundigencommissies voor een voorzichtige lijn:

• Verenigd Koninkrijk – volgens de NHS wordt het vaccin aanbevolen voor mensen die in het verleden dengue hebben gehad, of mogelijk hebben gehad, en naar een gebied reizen waar dengue veel voorkomt.
• Duitsland – de STIKO beveelt Qdenga aan voor mensen van 4 jaar en ouder met een in het laboratorium bevestigde eerdere denguebesmetting die naar een endemisch gebied reizen; als standaardbescherming op reis voor iedereen wordt het niet aangeraden.
• Andere landen – de aanbevelingen verschillen en worden bijgewerkt zodra er nieuwe gegevens zijn, dus wat telt is het advies van je reiskliniek voor jouw specifieke reis.

Wie moet het denguevaccin wel en niet nemen?

Hoe en wanneer je je laat vaccineren

Bevestigt een zorgverlener voor reizigers dat je in aanmerking komt, dan is de timing belangrijk:

1. Maak op tijd een afspraak. Ga bij voorkeur enkele maanden voor vertrek naar een reiskliniek, samen met eventuele andere prikken die je bestemming vereist.
2. Twee doses, met drie maanden ertussen. Na de eerste dosis begint er al enige bescherming, maar de vaccinatie is pas compleet na de tweede.
3. Neem je gegevens mee. Een bewijs van een eerdere denguediagnose (labuitslag, ziekenhuisbrief) maakt de beslissing veel makkelijker.
4. Combineer het met de rest. De kliniek kijkt ook naar malariatabletten, gele koorts en de standaardvaccinaties – zie onze gids over wat een reiskliniek controleert voor een reis naar de tropen.

Waarom beten voorkomen belangrijk blijft – ook na vaccinatie

Geen enkel vaccin is 100% effectief, en Qdenga richt zich alleen op dengue. Dezelfde muggen, Aedes aegypti en Aedes albopictus (de tijgermug), brengen ook chikungunya en zika over, en op veel bestemmingen kunnen andere muggenbeten malaria overbrengen. Aedes-muggen bijten vooral overdag, met pieken vroeg in de ochtend en aan het eind van de middag – precies wanneer je bezienswaardigheden bekijkt, op het strand ligt of buiten eet.

De basismaatregelen die de WHO, het ECDC en de NHS aanbevelen, zijn eenvoudig:

• Breng een effectief insectenwerend middel aan op onbedekte huid en breng het opnieuw aan zoals op het etiket staat, vooral na zwemmen of flink zweten.
• Draag waar mogelijk lange, losse, lichte mouwen en broeken.
• Kies accommodatie met airconditioning of horren, en slaap onder een klamboe als je overdag een dutje doet.
• Leeg stilstaand water rond je kamer of villa – Aedes-muggen planten zich voort in piepkleine bakjes.
• Gebruik je zonnebrandcrème, breng die dan eerst aan en het insectenwerende middel daaroverheen.

Dengue is niet langer alleen een tropisch probleem: tijgermuggen hebben zich in heel Zuid-Europa gevestigd, en bijna elke zomer worden er lokale uitbraken gemeld. Lees meer in Dengue in Europa: de opmars van de tijgermug.

Zo helpt incognito®

Of je nu wel of niet in aanmerking komt voor het vaccin: wat je onderweg beschermt, is een insectenwerend middel dat je met plezier de hele dag draagt. De incognito® Insectenwerende spray is DEET-vrij en bevat PMD (Citrepel®), een plantaardige werkzame stof uit Java-citronella en een van de soorten werkzame stoffen die gezondheidsautoriteiten als effectief tegen muggen noemen. De spray is klinisch bewezen, vegan en wordt aanbevolen tegen zowel muggen als teken. Ga je langer naar de tropen? De Elite-reisset bundelt alles wat je nodig hebt voor een verre reis in één set.

Veelgestelde vragen

Heb ik een denguevaccin nodig voor een reis naar Thailand, Bali of Brazilië?
Meestal niet. Geen enkel land eist het bij binnenkomst, en als je nog nooit dengue hebt gehad, raden Britse en Duitse adviesorganen het niet standaard aan voor op reis. Muggenbeten voorkomen is de belangrijkste bescherming.

Voor wie wordt het Qdenga-vaccin aanbevolen?
In het Verenigd Koninkrijk en Duitsland wordt het vooral aanbevolen voor mensen van 4 jaar en ouder die al eens dengue hebben gehad en naar een gebied reizen, of in een gebied wonen, waar dengue veel voorkomt.

Kan ik het denguevaccin krijgen als ik zwanger ben?
Nee. Qdenga is een levend vaccin en wordt niet gegeven tijdens de zwangerschap of borstvoeding. Zwangere reizigers moeten extra goed opletten om muggenbeten te voorkomen en advies vragen voordat ze naar gebieden met dengue of zika reizen.

Hoe lang voor vertrek moet ik het denguevaccin halen?
De vaccinatie bestaat uit twee doses met drie maanden ertussen, dus reizigers die in aanmerking komen, gaan het best enkele maanden voor vertrek naar een reiskliniek.

Beschermt het denguevaccin tegen chikungunya of zika?
Nee. Het richt zich alleen op de vier serotypen van dengue. Dezelfde muggen verspreiden chikungunya en zika, en daarom blijven een insectenwerend middel, kleding en horren nodig.

Ben ik immuun als ik één keer dengue heb gehad?
Alleen voor het serotype dat je hebt opgelopen. Een tweede infectie met een ander serotype kan ernstiger verlopen, en juist daarom wordt vaccinatie voor deze groep aangeraden.

Bronnen

• WHO – Dengue en ernstige dengue (factsheet)
• ECDC – Dengue
• Europees Geneesmiddelenbureau – Qdenga
• NHS – Dengue
• UKHSA – Dengue: het Green Book, hoofdstuk 15a
• TravelHealthPro (NaTHNaC) – Dengue
• ECDC – Beschermende maatregelen tegen muggen
• EPA – Werkzame stoffen in insectenwerende middelen voor de huid

Geschreven door het incognito®-team. Dit artikel is alleen bedoeld als algemene informatie en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Vaccinatieadviezen veranderen en hangen af van je gezondheid en je reisroute – overleg vóór je reis met een reiskliniek, je huisarts of apotheker, en lees altijd het etiket voordat je een product gebruikt.