Beten voorkomen voor hardlopers en fietsers: zo train je zonder gebeten te worden

In het kort – de belangrijkste punten

• Door te sporten word je een makkelijker doelwit: je ademt veel meer koolstofdioxide uit, je lichaam wordt warmer en je zweet meer – precies de drie signalen waar muggen en dazen het best op afgaan.
• Zweet zorgt er bovendien voor dat insectenwerend middel korter op je huid blijft, dus timing en opnieuw aanbrengen zijn belangrijker dan bij een ontspannen wandeling.
• Breng 10–15 minuten voor je start een insectenwerend middel op basis van PMD aan op je onbedekte huid, en breng het bij langere trainingen opnieuw aan volgens het etiket.
• Voor trailrunners en gravelrijders vormen teken – niet muggen – meestal het grootste risico. Controleer na elke training je enkels, tailleband en haargrens.
• Trainingen in de avond- of ochtendschemering bij water, bos of hoog gras zijn in heel Centraal- en Noord-Europa de momenten met het hoogste risico.

Iedereen die buiten traint, kent die avond: een perfecte run langs de rivier, en tegen de tijd dat je gaat stretchen zit je onderarm vol beten. Dat is geen pech. Duursport versterkt bijna elk signaal dat stekende en bijtende insecten gebruiken om een gastheer te vinden, en tegelijk raakt insectenwerend middel er sneller door uitgewerkt. Dit werkt echt voor hardlopers en fietsers – voor, tijdens en na de training.

Waarom hardlopers en fietsers vaker worden gebeten

Muggen vinden mensen door een pluim uitgeademde koolstofdioxide te volgen en zich daarna van dichtbij te richten op lichaamswarmte en huidgeur. Al die signalen nemen toe als je traint:

• Koolstofdioxide. Bij een matige tot zware inspanning adem je meerdere keren zoveel, dus je CO₂-pluim is veel groter dan in rust en reikt verder met de wind mee.
• Lichaamswarmte. Werkende spieren verhogen de huidtemperatuur, en muggen gebruiken warmte om definitief te besluiten waar ze landen.
• Huidgeur. Met zweet komen melkzuur, ammoniak en andere stoffen naar het huidoppervlak – de chemie die sommige mensen aantrekkelijker maakt voor muggen dan anderen.

Dazen en kriebelmuggen werken weer anders: het zijn sterke vliegers die afkomen op grote, donkere, warme, bewegende objecten – en dat is bijna precies een omschrijving van een fietser.

Snelheid beschermt je – tot je stopt

Muggen zijn slechte vliegers en kunnen moeilijk landen op iemand die flink vaart maakt. Daarom vallen de meeste beten tijdens een rit bij stoplichten, op langzame klimmen, bij de koffiestop of in de tien minuten na afloop, als je warm bent, nog zweet en niet meer beweegt. Dazen gunnen je die adempauze niet: ze volgen een rijdende fiets gewoon, vooral op warme, windstille middagen in de buurt van rivieren, meren en vee.

Waar en wanneer je het meeste risico loopt

Zo blijft insectenwerend middel werken als je zweet

De meest gemaakte fout is insectenwerend middel behandelen als zonnebrandcrème die je één keer aanbrengt en dan vergeet. Zweet, wrijving van kleding en bidons halen het allemaal weg. Een eenvoudige routine die een hele training overleeft:

1. Breng het 10–15 minuten voor je start aan op koele, droge huid, niet pas tijdens de warming-up, als je huid al klam is.
2. Eerst zonnebrand, dan insectenwerend middel. Laat de zonnebrandcrème een paar minuten intrekken en breng daarna het insectenwerende middel eroverheen aan.
3. Spray nooit richting je gezicht. Spray in je handen en smeer het uit over nek, oren en haargrens; vermijd ogen en lippen.
4. Denk aan de vergeten plekken: enkels boven de sokrand, de achterkant van de kuiten, het stukje tussen handschoen en mouw en de nek onder de helmband.
5. Breng opnieuw aan bij lange inspanningen. Flink zweten, regen en tussendoor zwemmen verkorten allemaal de beschermingsduur – volg het etiket van het product en lees onze gids over hoe lang insectenwerend middel werkt en wanneer je het opnieuw aanbrengt.
6. Was je handen voordat je gels of repen eet, precies zoals je dat na zonnebrandcrème zou doen.

Uitrusting die beten beperkt

Kleding doet veel van het werk, en op wedstrijddag kost het je niets:

• Lichtgekleurde shirts en singlets zijn minder aantrekkelijk voor dazen dan zwarte sportkleding.
• Muggen kunnen door dunne, strakgespannen lycra heen steken, dus een tight is geen vervanging voor insectenwerend middel op de huid eronder.
• Langere sokken of kuitsleeves zijn voor trailrunners de allerbeste verdediging tegen teken en herfstmijten.
• Een pet of een helmmuts houdt knutten op windstille ochtenden in het hoogland uit je haar.
• Train je de hele zomer op dezelfde routes door rivierdalen of bossen? Plan dan rond de stekers en bijters zoals je rond het weer plant – dezelfde logica die we gebruiken in onze gids over het beste insectenwerende middel voor wandelen en trekking.

Teken: het risico dat hardlopers onderschatten

Teken vliegen en springen niet. Ze wachten op gras en lage begroeiing op ongeveer enkel- tot kniehoogte en grijpen zich vast aan alles wat erlangs strijkt – en dat is precies wat een trailrunner of gravelfietser twee uur lang doet. In een groot deel van Europa kan de gewone schapenteek, Ixodes ricinus, de bacteriën bij zich dragen die de ziekte van Lyme veroorzaken, en in delen van Centraal-Europa ook het tekenencefalitisvirus (TBE-virus).

Omdat teken meestal een tijd vast moeten zitten voordat ze lymebacteriën overdragen, beschermt een snelle controle na elke training je echt:

• Douche en controleer jezelf binnen een paar uur na afloop.
• Kijk naar je enkels, knieholtes, de achterkant van je dijen, je liezen, de lijn van je tailleband, je oksels en je haargrens.
• Verwijder een vastzittende teek meteen met een pincet met fijne punt: pak hem zo dicht mogelijk bij de huid vast en trek hem met een gelijkmatige beweging omhoog. Geen olie, geen hitte, niet draaien.
• Noteer de datum. Krijg je in de weken daarna een ronde huiduitslag die groter wordt of griepachtige klachten, vertel je arts dan wanneer en waar je bent gebeten.

Na de training

Doe je cooling-down, neem een douche en behandel de beten die je toch hebt opgelopen. Een verse beet koelen vermindert de jeuk, en niet krabben voorkomt dat hij ontstoken raakt – niet onbelangrijk als een zadeltasbandje of sok bij de rit van morgen over dezelfde plek schuurt. Zoek medisch advies bij een rode, warme, pijnlijke plek die zich snel uitbreidt, bij een beet die na een paar dagen erger wordt, of bij ademhalingsproblemen of uitgebreide huiduitslag na een steek.

Zo helpt incognito®

Onze Insectenwerende spray 100 ml is gebaseerd op PMD (Citrepel®), een plantaardige werkzame stof uit Java-citronella, Cymbopogon winterianus. PMD behoort tot dezelfde klasse werkzame stoffen die volksgezondheidsinstanties naast DEET noemen voor bescherming op de huid; de spray is klinisch bewezen, vegan en biologisch afbreekbaar, en wordt aanbevolen tegen zowel muggen als teken – de twee die er voor iedereen die buiten traint het meest toe doen.

Een middel zonder DEET heeft voor sporters ook een praktisch voordeel: DEET is een oplosmiddel waarvan bekend is dat het sommige kunststoffen en synthetische materialen aantast, en dat is echt vervelend bij zonnebrillen, fietscomputers, horlogebandjes en technische stoffen. En voor jeukende insectenbeten (geen tekenbeten) die er toch doorheen glippen, is Zap-Ease een klein hulpmiddel dat in je zak past en de jeuk wegneemt voordat je er drie dagen op loopt te krabben.

Veelgestelde vragen

Steken muggen je echt vaker als je sport?
Ja. Sporten verhoogt de hoeveelheid uitgeademde koolstofdioxide, je huidtemperatuur en zweetstoffen zoals melkzuur – de belangrijkste signalen die muggen gebruiken om een gastheer te vinden en erop te landen.

Spoelt zweet insectenwerend middel weg?
Het verkort de werkingsduur. Flink zweten, regen en afdrogen met een handdoek halen het middel allemaal van je huid, dus bij lange trainingen moet je het opnieuw aanbrengen volgens het etiket van het product.

Moet ik bij het fietsen eerst zonnebrand of eerst insectenwerend middel aanbrengen?
Eerst zonnebrand. Laat die een paar minuten intrekken en breng daarna insectenwerend middel aan op de onbedekte huid.

Kunnen muggen door een hardlooptight of fietsbroek heen steken?
Door dunne, strakgespannen synthetische stof kunnen ze heen steken. Lossere lagen helpen, maar insectenwerend middel op de huid blijft de betrouwbare bescherming.

Heb ik insectenwerend middel nodig voor een korte run van 30 minuten?
In de schemering bij water, bos of hoog gras wel – de meeste beten bij korte runs vallen tijdens de cooling-down, als je stilstaat maar nog warm bent en zweet.

Hoe snel moet ik na een trailrun op teken controleren?
Dezelfde dag, het liefst binnen een paar uur. Snel verwijderen verlaagt het risico op overdracht van lyme, want daarvoor moet de teek doorgaans langere tijd vastzitten.

Bronnen

• CDC – Muggenbeten voorkomen
• CDC – Tekenbeten voorkomen
• EPA – Werkzame stoffen in insectenwerende middelen voor op de huid
• ECDC – Beschermende maatregelen tegen muggen
• ECDC – Factsheet: Ixodes ricinus
• NHS – Insectenbeten en -steken
• Maia & Moore (2011), Malaria Journal – Plant-based insect repellents: a review

Dit artikel bevat algemene informatie en is geen medisch advies. Volg voor gebruik en leeftijdsadvies altijd het etiket van het product, en overleg met een arts of apotheker als je na een beet of steek klachten krijgt.