Spinnen in huis in de herfst: welke bijten er echt?

Belangrijkste punten

• Spinnen vallen in de herfst je huis niet binnen — de meeste waren er al. Je ziet ze vooral in september en oktober, omdat volwassen mannetjes dan hun web verlaten en rondzwerven op zoek naar een partner.
• Maar heel weinig Europese huisspinnen kunnen een mens überhaupt bijten. Van de meer dan 650 spinnensoorten die in het VK zijn waargenomen, is er van maar zo’n 12 ooit vastgelegd dat ze mensen hebben gebeten.
• De soorten die af en toe bijten zijn de valse weduwen (Steatoda-soorten), de grote huisspin, de nosferatuspin (Zoropsis spinimana) en, buitenshuis, de gele zakspin (Cheiracanthium punctorium).
• Een typische beet voelt als een wespensteek: scherpe plaatselijke pijn, wat roodheid en zwelling, die meestal binnen 1–24 uur wegtrekken.
• Maak de beet schoon, koel hem en houd hem in de gaten. Zoek medische hulp bij roodheid die zich uitbreidt, koorts of tekenen van een allergische reactie.

Elke september duiken dezelfde krantenkoppen weer op: reuzenspinnen trekken naar binnen en sommige bijten. De werkelijkheid is een stuk rustiger. Spinnen die je in de herfst in huis tegenkomt, zijn meestal onschuldig, zelden agressief en veel meer geïnteresseerd in een partner dan in jou. In deze gids lees je waarom je in de herfst meer spinnen ziet, welke Europese soorten echt kunnen bijten, hoe een spinnenbeet eruitziet en hoe je er verstandig mee omgaat.

Waarom zie je in de herfst meer spinnen in huis?

Het ligt voor de hand om te denken dat spinnen voor de kou naar binnen vluchten, maar de meeste huisspinnen brengen hun hele leven binnen door — in spouwmuren, op zolders, in garages en achter meubels. Volgens het Natural History Museum in Londen zie je ze in de herfst het vaakst, omdat de mannetjes van veel soorten in deze periode volwassen worden en op zoek gaan naar vrouwtjes.

Dat rondzwerven verklaart de klassieke ontmoetingen in de herfst:

• een grote spin die ’s avonds over de vloer van de woonkamer sprint,
• een spin die vastzit in het bad of de wastafel (ze vallen erin en kunnen niet langs de gladde wanden omhoog klimmen — ze komen niet via de afvoer naar boven),
• spinnen in schoenen, opgevouwen handdoeken of kleren die op de grond zijn blijven liggen.

Zodra de paartijd voorbij is, sterven veel van de rondzwervende mannetjes, en daarom zie je er in november een stuk minder.

Welke huisspinnen bijten echt?

Om een mens te bijten heeft een spin gifkaken nodig die sterk genoeg zijn om door de menselijke huid te dringen — en een reden om ze te gebruiken. De meeste Europese soorten hebben geen van beide. Beten gebeuren bijna altijd als een spin tegen de huid wordt gedrukt: vast in kleding, in bed klem geraakt als je je omdraait of met de hand vastgepakt.

Valse weduwen (Steatoda-soorten)

De nobele valse weduwe (Steatoda nobilis) is de soort achter de meeste krantenkoppen over ‘spinnenbeten’ in het VK en Ierland, en ze rukt nu ook op in delen van het Europese vasteland. Ze is bruin, glanzend en heeft een rond lijf, vaak met een crèmekleurige tekening. Haar gif is niet bijzonder sterk: volgens het Natural History Museum is de gebruikelijke klacht pijn op de plek van de beet, die meestal 1 tot 12 uur aanhoudt en zelden langer dan 24 uur — vaak niet erger dan een wespensteek. Haar verwanten, in het Engels bekend als de cupboard spider en de rabbit hutch spider, komen ook veel binnenshuis voor.

Grote huisspin (Eratigena-soorten)

De grote, snelle bruine spin met lange poten die je in september over het tapijt ziet schieten. Ondanks zijn formaat en snelheid is hij schuw en bijt hij maar heel zelden. Gebeurt dat toch, dan geeft de beet kort plaatselijke pijn.

Nosferatuspin (Zoropsis spinimana)

De nosferatuspin, oorspronkelijk een soort uit het Middellandse Zeegebied, heeft zich de afgelopen twintig jaar over Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland verspreid en duikt steeds vaker op in huizen, vooral in de herfst. Het is een van de weinige spinnen binnenshuis in Midden-Europa die door de menselijke huid heen kunnen bijten. Gemelde beten zijn te vergelijken met een wespen- of bijensteek en trekken vanzelf weg.

Gele zakspin (Cheiracanthium punctorium)

Deze spin, in het Duits Ammen-Dornfinger genoemd, staat bekend om de pijnlijkste beet van alle Midden-Europese soorten. Hij leeft buiten in hoog gras en weilanden en niet in huizen, en is het actiefst in de nazomer. Een beet kan een dag of twee een brandende pijn, roodheid en zwelling geven, soms samen met een algemeen ziek gevoel.

Onschuldige dubbelgangers

De trilspin (Pholcus phalangioides) in de hoeken van het plafond, zebraspringspinnen op zonnige kozijnen en wielwebspinnen in de tuin vormen voor mensen geen noemenswaardig risico op een beet. Ondanks de hardnekkige mythe is de trilspin niet gevaarlijk giftig.

Vergelijking: veelvoorkomende herfstspinnen in één oogopslag

Hoe ziet een spinnenbeet eruit?

De meeste spinnenbeten zien eruit als elke andere beet: een klein rood, opgezwollen plekje dat soms jeukt of pijn doet. Soms zie je twee piepkleine prikgaatjes. In de praktijk hebben veel plekjes die aan spinnen worden toegeschreven een andere oorzaak — vlooien, bedwantsen, muggen of een huidinfectie. Heb je de spin niet zien bijten, houd dan alle mogelijkheden open. In onze gids over het verschil tussen een tekenbeet, spinnenbeet en muggenbeet zie je de belangrijkste verschillen.

Wat te doen na een spinnenbeet

Het advies van de NHS bij beten en steken geldt ook voor spinnen:

1. Was de plek met water en zeep.
2. Leg een koud kompres of een in een doek gewikkeld coldpack er ongeveer 10 minuten op om pijn en zwelling te verminderen.
3. Leg het getroffen lichaamsdeel hoog als dat kan, zodat de zwelling sneller afneemt.
4. Krab niet, want dat vergroot de kans op een infectie.
5. Vraag je apotheker naar pijnstillers of antihistaminica als de beet vervelend aanvoelt.

Wanneer je medische hulp moet zoeken

• Roodheid of zwelling die zich blijft uitbreiden, warm wordt of waaruit pus lekt — tekenen van een infectie. Lees onze gids over alarmsignalen van een ontstoken beet.
• Koorts, opgezette klieren of je algemeen ziek voelen.
• Klachten die na 48 uur erger worden.
• Elk teken van een ernstige allergische reactie — benauwdheid, zwelling van gezicht of keel, duizeligheid. Bel dan direct de hulpdiensten.

Zo kom je binnen minder spinnen tegen

• Schud schoenen, kleren en handdoeken uit die op de grond hebben gelegen, vooral in de herfst.
• Zet bedden niet tegen de muur en laat beddengoed niet tot op de grond hangen.
• Ruim rommel op op zolder, in de garage en in de kelder, en draag handschoenen als je dozen of brandhout verplaatst.
• Plaats of repareer horren voor ramen en deuren en dicht kieren rond leidingen.
• Doe buitenlampen bij ramen uit — die trekken insecten aan, en insecten trekken spinnen aan.
• Gebruik een glas en een stukje karton om een spin naar buiten te brengen in plaats van hem met je hand op te pakken.

Bedenk dat spinnen nuttige huisgenoten zijn: ze vangen vliegen, muggen en ander ongedierte. Een paar exemplaren in rustige hoekjes laten zitten is prima.

Hoe incognito® helpt

Spinnen zijn maar een klein deel van het verhaal over beten in de herfst — de beten die mensen in september en oktober het meest opmerken, komen nog altijd vooral van muggen, knutten en vlooien. Voor die alledaagse jeukende beten en steken in en om het huis bewaren veel gezinnen de Zap-Ease – directe verlichting bij insectenbeten, een handig klikapparaatje, in een la of aan de sleutelbos. Hij werkt met mechanische impulstechnologie zonder chemicaliën, is klinisch getest door de London School of Hygiene & Tropical Medicine, heeft geen batterij nodig en is herbruikbaar voor tot wel 1.000 beten. Hij is bedoeld voor insectenbeten en -steken — bij een vermoedelijke spinnenbeet volg je de eerstehulpstappen hierboven en vraag je advies als de klachten ongewoon zijn. Let op: hij is niet geschikt voor mensen met een pacemaker of voor kinderen jonger dan 2 jaar.

Veelgestelde vragen

Zijn huisspinnen in de herfst gevaarlijk?
Nee. De spinnen die je in de herfst binnen ziet, zijn meestal mannetjes op zoek naar een partner. Maar heel weinig Europese soorten kunnen mensen bijten, en de soorten die dat wel doen, veroorzaken meestal alleen kortdurende plaatselijke pijn, vergelijkbaar met een wespensteek.

Welke spin in Europa heeft de pijnlijkste beet?
In Midden-Europa is dat meestal de gele zakspin (Cheiracanthium punctorium), die buiten in hoog gras leeft. De beet kan een dag of twee een brandende pijn en zwelling geven, maar is voor gezonde volwassenen niet levensbedreigend.

Bijten valse weduwen?
Dat kan, maar alleen als ze worden geprovoceerd of klem komen te zitten tegen de huid. Volgens het Natural History Museum is de gebruikelijke klacht pijn op de plek van de beet, die 1 tot 12 uur aanhoudt en zelden langer dan 24 uur.

Hoe weet ik of een beet van een spin is?
Vaak kun je dat niet zeggen, tenzij je de spin hebt gezien. Spinnenbeten zien eruit als kleine rode, opgezwollen plekjes, soms met twee prikgaatjes. Veel vermoedelijke spinnenbeten blijken beten van vlooien, bedwantsen of muggen te zijn, of een huidinfectie.

Wanneer moet ik met een spinnenbeet naar de dokter?
Ga naar een arts als de roodheid zich uitbreidt, de beet warm wordt of er pus uit komt, je koorts krijgt of de klachten na 48 uur erger worden. Bel bij benauwdheid of zwelling van gezicht of keel meteen de hulpdiensten.

Waarom komen spinnen in september het huis in?
De meeste waren al binnen. In de nazomer en herfst verlaten volwassen mannetjes hun web om vrouwtjes te zoeken, waardoor ze over open vloeren en muren lopen, waar jij ze opmerkt.

Bronnen

• Natural History Museum — How dangerous are false widow spiders?
• Natural History Museum — Spiders in your home
• NHS — Insect bites and stings
• NHS — Cellulitis
• NHS — Anaphylaxis

Dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch advies. Maak je je zorgen over een beet of krijg je tekenen van een infectie of een allergische reactie, neem dan contact op met een arts, apotheker of de hulpdiensten.